Toplumsal cinsiyet eşitsizliği: Kadın ve mekân

Son dönemlerde sıklıkla gündeme taşınan eşitlik olgusunun, özellikle de çalışmanın temel konusunu teşkil eden kadın-erkek eşitliğinin, kentsel mekândaki yansımalarının söylemlerdeki kadar başarılı olamadığı birçok araştırmada dile getirilmektedir. Bu tür araştırmalara göre, her ne kadar 'herkes için kent' söylemi gündemde kendine yer edinmiş olsa da uygulamada kadının kentsel mekânı kullanımı, mekândaki hareket özgürlüğü, mekândaki görünürlüğü ve mekân ile olan ilişkisi genellikle göz ardı edilmektedir. Çalışma kapsamında yapılan araştırmalar neticesinde, Türkiye'de ve dünyada toplumsal cinsiyet eşitliği noktasında kadının sosyal ve ekonomik yaşamının geliştirilmesine yönelik oldukça önemli adımların atıldığı görülmektedir. Fakat bu adımlarda yine ihmal edilen konu kadının kentsel mekân ile ilişkisi olmuştur. Kadın Dostu Kent programları gibi kentsel mekân ile kadın ilişkisini güçlendirmeye yönelik birtakım oluşumlar olmasına rağmen, bunların uygulamada oldukça yetersiz kaldığı görülmektedir. Bu noktadan hareketle çalışmanın temel amacı; kente ilişkin mekân pratiklerinde kadının yeri, kadının kentsel kamusal mekâna katılım ve kullanımı, mekânla olan ilişkisini hem kadın hem de erkek kullanıcıların gözünden anlamak ve bu konudaki mevcut durumun tespitinin yapılarak bu konuda farkındalık oluşturmaktır. Buna yönelik olarak kadının kamusal mekândaki görünürlüğünün erkeklere göre daha az olması durumu, çalışmanın temel hipotezi olarak ele alınmış ve çıkış noktasını oluşturmuştur. Hipotezi etkileyebilecek, geçmiş birikimler ve kültürel yapıdan gelen kabuller ile kadının evde yer alması gerektiği görüşü, kadının aile ve annelik ile özdeşleştirilmesi sonucu sahip olduğu sorumluluklar çerçevesinde kamusal mekânda yer alacak zamanı bulamaması ve kent planlarının ve mekân düzenlemelerinin kadınların kullanımına olanak sağlama noktasında eksik kalması gibi nedenler de çalışmanın varsayımlarını oluşturmuştur. Belirlenen hipotez ve hipoteze dayalı varsayımların test edilmesi/doğrulanması amacı ile Ankara'nın Keçiören ilçesinde basit rastgele örneklem tekniği kullanılarak kadın ve erkek katılımcılar ile toplam 354 anket uygulaması gerçekleştirilmiştir. Anket görüşmelerinde kadın ve erkek kullanıcıların konu ile ilgili görüşleri alınmış ve elde edilen veriler ile çalışma sonunda kadın ve erkek kullanıcıların ağırlıklı olarak kullandıkları kamusal mekânları gösterir bir cinsiyet haritası oluşturulmuştur. Çalışma sonucunda, elde edilen tüm bulgular ışığında çalışmanın çıkış noktasını oluşturan kadının kentsel mekândaki görünürlüğünün, erkeklere oranla daha az olduğu hipotezi doğrulanmıştır. Ancak vurgulanması gereken nokta, bu durumun kentsel mekân düzenlemeleri ve kentin mekânsal/fiziksel pratikleri ile ilgili olmadığı sonucu çıkmıştır. Kadının kentsel mekânda görünürlüğünün az olması daha çok kültürel kabuller ve kadına toplum tarafından verilen aile içi rollerle ilgili olması sonucuna varılmıştır. Mekânsal pratiklerle ilgili olduğu noktanın ise sadece güvenlik ile ilgili olan kısmı olduğu anlaşılmıştır. Güvenli bir çevrenin oluşturulması, mekâna rahatça katılımı ve kullanımının sağlanabilmesi ile kadının mekândaki görünürlüğü daha da artacaktır. Son olarak; kentsel mekânın dinamik yapısı, sürekli değişim/dönüşüm içerisinde olması, nüfusunun heterojen yapısı nedeniyle çalışmadan çıkan sonuçların sadece Keçiören ilçesi özelinde 'yer'e özgü değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizmek yerinde olacaktır. 'Yer'e özgü yaklaşımlar ile Kadın Dostu Kent Programlarının arttırılması ve en önemlisi uygulanması kadının-mekân ile ilişkisini daha da güçlendirecektir.