Toplumsal cinsiyet rolleri üzerine kurulmuş kültürlerarası evlilikler: Sırbistan'da yaşayan Arnavut-Sırp çiftlerin evlilikleri üzerine bir vak'a çalışması

Bu çalışma Arnavut kadınlar ile Sırp erkekler arasında gerçekleşmiş olan kültürler arası evlilikler hakkındadır. İlk kez 2006 yılında yapılmaya başlanmış olan bu evlilikler özellikle Arnavut toplumu tarafından milliyetçi duyguları rencide eden ve toplumsal ve kültürel normlardan sapan evlilikler olarak değerlendirilmiştir. Çalışma bu evlilikleri toplumsal sapma vakaları olarak değil, olağanüstü bir kültürler arası evlilik vakası örneği olarak içinde gerçekleştikleri toplumsal, kültürel ve tarihsel-siyasal bağlamda, evliliğe taraf olanlar kadar onlara aracılık edenlerin evlilik, aile ve toplumsal cinsiyet rollerine dair sahip oldukları zihniyet, değerler, benimsemiş oldukları kurallar yanında evlenen tarafların ve aracı olanların fikirleri, evlilikten beklentileri ve yapılacak evlilik hakkındaki değerlendirmeleri bağlamında incelemektir. Araştırmanın ampirik verileri Sırbistan'ın Sancak bölgesinde yaşayan toplam 42 Arnavut kadın ve bu kadınların eşleri olan 31 Sırp erkekle Eylül-Kasım 2017 tarihleri arasında yapılmış olan derinlemesine mülakatlar vasıtasıyla derlenmiştir. Bu mülakat verilerinin analizi her şeyden önce bu evlilikleri yapan bireylerin kendi toplumlarının cari kültürel ve toplumsal norm ve değerleri ile bir ayrışma veya çatışma yaşayan bireyler olmadıklarını göstermektedir. Aksine onlar Balkanlarda sosyalizmin çöküşü ardından yaşanan gelişmelerin kendilerini evlilik pazarında marjinalleştirdiği ve sınırın ötesinde eş arayışına ittiği veya böyle bir kimseden bir aracı vasıtasıyla gelen teklifi kabule zorladığı bireyler olduklarına işaret etmektedir. Araştırma verilerine göre, evelenen tarafların aradıkları şey kırsal bir ortamda geleneksel aile ve toplumsal cinsiyet rollerini yerine getirecek bir eş bulmaktır. Ancak bu roller evlenecek taraflar arasında iletişim kurmak için hiçbir dil becerisinin olmadığı ve tam olarak nasıl bir şey oldukları hakkında hiçbir ön bilginin olmadığı bir ortamda oynanması gereken rollerdir. Ortalama olarak sekiz yıl süren bir evlilik hayatı sonunda geriye dönülüp bakıldığında bu evliliklerin kültürler arası bir evliliğin içerdiği zorlukların üstesinden gelebilmek için olağanüstü bir çaba ve dayanışma gösterildiği ve ulaşılmış olan sonucun kendi hali ve vasfı ile artık kabullenildiği evlilikler olduğunu göstermektedir. Bu evliliklerin göstermiş olduğu başarının hikâyesi modern bir aşk hikâyesinin veya aşka dayalı modern bir kültürler arası ilişkinin evliliğe götüren başarı hikâyesi değil, damgalanmış olma ve kültürel farklılıkların kederli yükü karşısında eşler arasında karşılıklı anlayış, merhamet ve dayanışma ile elde edilmiş bir başarının hikâyesidir. Anahtar Sözcükler: Arnavut-Sırp evlilikleri, Balkanlar'da aile, kültürler arası evlilikler, kültür şoku, toplumsal cinsiyet rolleri, görücü usulü evlilikler, evlilik pazarı.