Toplumsal hareketler kuramı bağlamında suriye'de arap baharı

Arap coğrafyası, son yıllarda "Arap Baharı" olarak bilinen protesto eylemlerinin yayılmasına tanık olmuştur. Bir kamu öfkesi hali, bir dışlama ve baskı duygusu yansıtan bu protestolar, özellikle onlarca yıldır iktidara tutunan birkaç diktatör lideri devirmeyi başardıktan sonra tüm dünyanın dikkatini çekmiştir. Bununla birlikte protesto faaliyetleri, genellikle toplumlar için sosyal adaletsizliğe karşı, eşitlik, özgürlük ve adalet gibi talepleri içeren önemli mücadelelerdir. Bu mücadele barışçıl bir şekilde oturma eylemleri ve gösteriler olabileceği gibi hükümeti protestocuların taleplerini uygulamaya zorlamak için güç ve şiddet kullanılan bir mücadele de olabilmektedir. Bu çerçevede protesto eylemleri, genellikle demokratik sisteme sahip ülkelerde, kamu politikalarını değiştirmede, onları daha eşit bir sisteme yöneltmede ve nüfusun tüm kesimlerine ayrımcılık yapmadan hizmet etmede önemli ve etkili bir faktördür. Demokrasiyi destekleyip pekiştirmek, ülkelerin reform yapma konusundaki başarılarını da arttırır. Ancak Arap coğrafyada 2011'de meydana gelen ve bugüne kadar devam etmekte olan bu protestolar, diktatör rejimlerin doğası gereği daha şiddetli bir yol izlemiştir. Bu nedenle protestoların meşruiyetini tanımayı çok tartışmalı bir hale getirmiş ve gelişmeler iki farklı yaklaşım çerçevesinde değerlendirilmiştir. Birinci yaklaşım bu protestoların ABD, Batılı ülkeler ve İsrail tarafından yönlendirilen bir "komplo" bağlamında değerlendirmektedir. İkinci yaklaşımda ise gelişmeler, içsel faktörlerle ilişkilendirilerek halkın, devleti yönetenlere karşı memnuniyetsizliğinin, yolsuzluk, şiddet gibi uygulamalardan duyduğu sıkıntılarının, Arap protestolarını tetiklemesinde etken olmuştur. Bu doğrultuda ele aldığımız araştırmada, ilk bölümde "Arap Baharı" olarak adlandırılan protesto hareketleri, toplumsal hareketlerin doğasını ve ortaya çıkış nedenlerini açıklayan bilimsel teoriler çerçevesinde incelenmektedir. İkinci bölümde "Arap Baharı" kavramı, "komplo teorisi" perspektifi ve ilk bölümde ele alınan toplumsal hareketler literatürü ışığında irdelenmektedir. Bunun yanı sıra Tunus, Mısır, Libya ve Yemen gibi ülkelerde protestolara yol açan içsel faktörlere odaklanılmaktadır. Tezin üçüncü ve son bölümünde ise Suriye'deki hareketler incelenmektedir. 2011 yılında rejime karşı başlatılan, protesto eylemlerinin ortaya çıkmasına yol açan iç faktörlere (siyasal, ekonomik, sosyal ve kültürel) değinilmektedir. Anahtar Kelimeler: Toplumsal Hareketler, Arap Baharı, Suriye, Toplumsal Faktörler.