Toplumsal sınıfların kent mekânında yerleşme pratiklerinin incelenmesi: Esenler örneği

Bu çalışma İstanbul'un ikinci metropoliten çeperinde yer alan Esenler ilçesinin mekânsal ve sınıfsal dönüşüm sürecini ele almaktadır. Bu sürecin temelinde sanayinin, kentsel hizmetlerin ve toplu konut projelerinin desantralize olması yatmaktadır. Kırsal yapının çözülmesi ve kentlere akan nüfusun yarattığı yığılmalar, nüfusun mekanda gösterdiği yerleşme pratiklerini etkilemektedir. Kent toprakları üzerindeki arazi mülkiyeti yapısı da yerleşmenin en önemli etmenlerinden biridir. Bu çalışmada bu sürecin analizine odaklanılarak, sınıfın mekanda yarattığı yerleşme pratikleri ortaya çıkarılacaktır. Çalışmada dönemsel bir değerlendirme yapılarak, önce İstanbul'un metropoliten gelişme süreci üç tarihsel evre olarak incelenecektir. 19. Yüzyılın sonlarından başlayarak, 1940'ların sonu ve 1970'lerin sonu olarak iki kırılma evresi göz önünde bulundurularak bir dönemlenmeye gidilmiştir. Bu evreler ışığında İstanbul'un mekânsal organizasyonunun saçaklanarak kent çeperine doğru yayılması, birinci ve ikinci metropoliten çeperin oluşma süreci aktarılacaktır. İkinci metropoliten çeperde yer alan bir ilçe olan Esenler, İstanbul'un mekânsal dönüşümünden en çok etkilenen ilçelerden biri olmuştur. İlçenin sosyo-mekansal dönüşümü İstanbul'un metropoliten çeper gelişim sürecine paralel olarak tarihsel evreler içinde incelenmiştir. Bu evrelerde ilçenin yaşadığı sınıfsal dönüşüm, yeni liberal evre öncesi ve sonrası olarak ortaya konulmuştur. İlçe, yeni liberal evre öncesi, kırdan kente göç eden ve ilçenin yakınlarındaki fabrikalarda çalışan işçi sınıfı konut bölgesidir. Yeni liberal evre sonrası ise Otogar, sebze meyve hali gibi kentsel hizmetlerin, Tekstilkent, Giyimkent gibi sanayi alanlarının desantralizasyonu ile nüfusu ve sosyo-mekansal dokusu hızla değişen bir yer haline gelmiştir. İlçe bugün 8,7 milyon metrekare askeri arazinin belediyeye tahsis edilmesiyle, askeri arazi üzerinde planlanan Tarihi Esenler Projesi ve diğer toplu konut projeleri ile orta sınıfa hitap eden konut biçimleri sunan bir yerleşim yeri olmaya başlamıştır. Bu da kentsel politikaların mekanda yarattığı sınıfsal dönüşümü göz önüne sermektedir.