Tıp fakültesi öğrencilerinde dijital bağımlılık düzeylerinin ilişkilerde siber saldırganlık üzerine etkisi

Amaç: Dijital bağımlılık, gelişen teknolojiyle birlikte günümüzde giderek daha yaygın bir sorun haline gelmiştir. Siber şiddet, dijital platformlar üzerinden gerçekleştirilen saldırgan ve zarar verici davranışları ifade eder. Çalışmamızda tıp fakültesi öğrencilerinde dijital bağımlılık ve siber şiddet eğiliminin ne seviyede olduğu, bunların birbiriyle olan ilişkisi ve demografik verilerin etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: 2023-2024 Eğitim-Öğretim dönemindeki tıp fakültesi öğrencilerine demografik veriler ile dijital bağımlılık ölçeği ve partner ilişkilerinde siber saldırganlık ölçeğinin birlikte olduğu anket formu uygulanmıştır. Toplamda 390 öğrenci çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmanın istatistiksel analizleri SPSS 28.0 paket programında yapılmıştır. Çalışmadaki tüm istatistiksel analizlerde p değeri 0,05'in altındaki sonuçlar istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Dijital Bağımlılık (DB) Ölçeği ve Partner İlişkilerinde Siber Saldırganlık (SŞ) Ölçeği alt ölçek boyutları arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla sıralı lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmamıza katılan 390 öğrencinin 156'sı (%40) erkek, 234'ü (%60) kadın olup, yaş ortalaması 21,7 olarak bulunmuştur. Hem erkek hem kadın öğrenciler arasında, ayrıca sınıf düzeyinde, öğrencilerin büyük bir kısmının ailelerindeki en yüksek eğitim seviyesinin lisans mezuniyeti olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların 229'unun (%58,7) ilişkisi olmadığı, ilişkisi olan 161 katılımcının ise 77'sinin (%19,7) 1-3 yıl süreyle bir ilişki içinde olduğu tespit edilmiştir. Dijital Bağımlılık Ölçeği alt boyutlarına bakıldığında, hayatın akışını engelleme alt boyutunun puanlarının yüksek olduğu ve öğrencilerin bu etkene belirgin bir şekilde maruz kaldığı anlaşılmıştır. Cinsiyet bazında yapılan analizlerde, erkeklerin aşırı kullanım ve bırakamama alt ölçek puanlarının kadınlara göre daha yüksek olduğu ve bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir (p=0,043 ve p=0,001). İlişki durumuna göre incelendiğinde ise aşırı kullanım alt boyutunun, ilişkisi olmayan katılımcılarda daha yüksek puan aldığı görülmüştür (p=0,026). Partner İlişkilerinde Siber Saldırganlık Ölçeği incelendiğinde, cinsiyet bazlı farklılıklar ortaya çıkmıştır. Erkeklerin, partnerlerine yönelik seksüel siber şiddet (A) alt boyutunda daha yüksek puan aldığı ve bu tarz davranışları partnerlerine uyguladığı saptanmıştır (p=0,037). Kadınların ise partnerlerine yönelik psikolojik siber şiddet alt boyutunda daha yüksek puan aldığı ve bu tür davranışları uyguladığı belirlenmiştir (p=0,035). Sınıf düzeyine göre yapılan incelemede, ikinci sınıf öğrencilerinin partnere yönelik psikolojik ve seksüel siber şiddet alt ölçeklerinde daha yüksek puan aldığı bulunmuştur (p=0,012 ve p=0,048). Aynı zamanda, ikinci sınıf öğrencilerinin partnerden gelen psikolojik siber şiddet alt boyutunda daha fazla etkilenmiş olduğu tespit edilmiştir (p=0,022). Ailede en yüksek eğitim düzeyinin lise mezuniyeti olduğu öğrencilere bakıldığında, partnere yönelik (A) ve partnerin yaptığı (B) ısrarlı takip siber şiddeti alt boyutlarında en yüksek puanların alındığı belirlenmiştir (p=0,019 ve p=0,028). Ayrıca, ilişkisi olan öğrencilerde hem partnere yönelik (A) hem de partnerin yaptığı ısrarlı takip siber şiddeti puanlarının yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0,001). Her iki ölçeğin alt boyutları arasındaki ilişki analiz edildiğinde, dijital bağımlılığın hayatın akışını engellediği durumlarda seksüel siber şiddet davranışlarının arttığı anlamlı bir sonuç elde edilmiştir (p=0,007). Sonuç: Çalışmamızda elde edilen bulgular doğrultusunda, tıp fakültesi öğrencilerinin akademik başarıya odaklı yapıları, yüksek etik ve sorumluluk bilinci, sınırlı romantik ilişkilere sahip olmaları, dijital bağımlılığın ilişkilerde siber saldırganlık üzerindeki etkisini azaltan faktörler olarak değerlendirilebilir. Bu özellikler, dijital bağımlılık ile siber saldırganlık arasında anlamlı bir ilişki tespit edemememizin nedenlerinden biri olabilir. Bu nedenle, tıp fakültesi öğrencilerinde dijital bağımlılık ve siber saldırganlık ilişkisi üzerine yapılan analizlerin bu çerçevede ele alınması gerektiği düşüncesindeyiz. Anahtar kelimeler: Dijital Bağımlılık, Siber Şiddet, Partner Siber Şiddeti