Trabzon Değirmendere havzasında coğrafi bilgi sistemleri ve bir hidrolik model yardımıyla taşkın analizi yapılması

Taşkınlar zararları açısından en büyük meteorolojik karakterli doğal afetlerdenbirisidir. Ancak, taşkınların afet olmasına sebep olan etkenlerin başında plansızyapılaşma ve önlemlerin yetersizliği gelmektedir. Çeşitli tekerrürlere sahiptaşkınların modellenmesi ve oluşturacağı taşkın alanlarının önceden bulunması,sorunun çözümüne önemli bir katkı sağlayacaktır. Taşkınlarınmodellenmesinde kullanılacak en önemli yöntemlerden biri, hidrolik modellerleuyumlu çalışabilen Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) uygulamalarıdır. Çalışmaalanı olan Trabzon Değirmendere Havzası'nın, ülkenin en çok yağış alanbölgesi olan Doğu Karadeniz Bölgesi'nde bulunması ve drenaj alanınınbüyüklüğü (1054 km2), havzada meydana gelebilecek taşkın debilerinin oldukçayüksek olmasına neden olmaktadır. Bu çalışmada arazi modellemeleri vesonuçların sunumu, bir CBS programı olan ArcGIS 9.3 ile, hidrolik analizleride Hydrologic Engineering Centers River Analysis System (HEC-RAS) 4.0 ilegerçekleştirilmiştir. Özellikle Maçka ilçe merkezinde; yapılaşmanın dereyatağının tam kenarında olması ve mevcut köprülerin dar olan dere yatağınıdaha da küçültmesinden dolayı, olası maksimum taşkın anlarında yapıların çokzarar göreceği tespit edilmiştir. Çalışmada yerleşim yerlerinin modellenmesiiçin kullanılan 1/2000 ölçekli haritadaki eksik veriler, arazi çalışmalarındabelirlenmiş ve sayısallaştırılarak analizlere dâhil edilmiştir. Bu sayede arazinin3 boyutlu modeli, ArcGIS ile oluşturulmuştur. Bu modelden alınan tümtopoğrafik veriler, ArcGIS üzerinde çalışan HEC-GeoRAS modülü yardımıylahidrolik analiz yapılabilen HEC-RAS'a aktarılmıştır. İstatistikî yöntemlerlebulunan çeşitli tekerrürlere sahip debi değerleri de hidrolik modele girilerek suseviyeleri tespit edilmiştir. Sonuçlar HEC-GeoRAS yardımıyla ArcGIS'eaktarılarak taşkın risk haritaları elde edilmiştir. Risk taşıyan birçok yerleşimyeri tespit edilmiş, çeşitli yapısal ve yapısal olmayan çözüm önerilerindebulunulmuştur.