Trabzon, Gümüşhane ve Rize'de Son Osmanlı Mebusan Meclisi seçimleri

Osmanlı Devleti için 30 Ekim 1918 Tarihinde Limni Adasının Mondros Limanında imzalanan ateşkes antlaşması I. Dünya Harbi'nin sonu anlamına geliyordu. Ancak Mondros Mütarekesi'nin imzalanması Osmanlı Devleti topraklarının işgal edilmesi anlamına geliyordu. Zira mütareke şartlarının Osmanlı Devleti tarafından kabul edilmesi birçok meseleyi de beraberinde getirdi. Mütareke'nin ardından, iç karışıklıklar ve işgaller nedeniyle güvenlik endişesi yaşayan İttihat ve Terakki liderleri ülkeyi terk etti. İttihatçı liderlerin ülkeden ayrılması, savaşta mağlup olan Osmanlı Devleti'nin siyasi istikrarsızlığını daha da artırdı. 21 Aralık 1919'da Padişah Vahdettin, işgalleri gerekçe göstererek Meclis-i Mebusanı feshedip siyasi otoriteyi elinde toplamayı amaçladı. Mustafa Kemal Paşa, İstanbul Hükümetinin işgalleri bir bakıma kabul ederek sessiz kalması karşısında, milletin bağımsızlık mücadelesini başlatmak için 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. Akabinde Türk milletine bağımsızlık ve egemenlik haklarına sahip çıkma çağrısında bulundu. Mustafa Kemal Paşa'nın başlattığı Milli Mücadele hareketi kısa sürede etkisini gösterdi. Nitekim Anadolu'nun birçok bölgesinde direniş örgütleri kurulmaya başlandı. 4-11 Eylül 1919 tarihinde düzenlenen Sivas Kongresi sonrasında Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları İstanbul ile irtibatın kesilmesi yönünde karar alarak, Damat Ferit Paşa ve Kabinesinin istifasını istedi. Mustafa Kemal Paşa Milli Mücadelenin başlangıcından itibaren Türk halkının desteği olmadan bu hareketin başarısız olacağının bilincindeydi. Bu nedenle seçimlerin bir an önce yapılarak meclisin açılmasını istemekteydi. Çünkü Mecliste alınacak kararlar aynı zamanda halk tarafından kabul edilecekti. İstanbul Hükümeti ile ilişkilerin kesilmesi kararı sonrası birçok Anadolu şehrinden Damat Ferit Paşa kabinesinin istifası aksi takdirde iletişime geçilmeyeceği yönünde Payitahta telgraflar çekildi. Yaşanan bu baskılara daha fazla dayanamayan Damat Ferit Paşa 1 Ekim 1919 Tarihinde istifa etmek zorunda kaldı. Yeni kabineyi kurmak için Milli Mücadele taraftarı Ali Rıza Paşa görevlendirildi. Ali Rıza Paşa öncelikle Meclis-i Mebusanın yeniden açılması için 7 Ekim 1919 tarihinde seçim kararı aldı. Akabinde Anadolu coğrafyasında hummalı bir seçim çalışması başladı. Yapılan seçimler sonrasında 12 Ocak 1920 Tarihinde Son Osmanlı Mebusan Meclis-i açıldı. Toplamda yirmi dört oturum gerçekleştirebilen Meclis, ülkedeki işgallerin gölgesinde faaliyet gösterebildi. Bu çalışmada, Doğu Karadeniz olarak ifade edilen Trabzon, Rize ve Gümüşhane'de gerçekleştirilen 1919 seçimleri üzerinde durulmuştur.