Tradescantia fluminensis Vell. ve Commelina communis L. üzerinde farmakognozik araştırmalar

Türkiye'de Commelinaceae familyası 2 cinse ait 4 tür ile temsil edilmektedir. Bu türlerden süs bitkisi olarak kullanılmayan Tradescantia fluminensis Vell. ve Commelina communis L. türleri Doğu Karadeniz'de yetişen ve Türkiye florası için doğallaşmış yabancı türlerdir. Cinse ait türlerin α-glukozidaz inhibitör, antibakteriyel, antioksidan, antiviral ve anti-hiperglisemik etkilere sahip olduğu bildirilmiştir. Bu tez çalışmasında, T. fluminensis ve C. communis türlerinin toprak üstü kısımlarından hazırlanan %70 etanol ekstrelerinin α-glukozidaz, α-amilaz, asetilkolinesteraz, butirilkolinesteraz, tirozinaz ve elastaz enzimlerine karşı inhibitör aktivitelerinin in vitro çalışmalarla araştırılması ve n-hekzan ve n-butanol ekstrelerinin GC/MS yöntemi kullanılarak; %70 etanol ekstresi ve su ekstresinin ise LC-MS/MS tekniği kullanılarak fitokimyasal analizinin yapılması amaçlanmıştır. C. communis ve T. fluminensis türlerinden elde edilen ham ekstre ve alt ekstreler üzerinde yapılan enzim inhibisyon aktivite çalışmalarında özellikle C. communis su ve T. fluminensis n-butanol ekstrelerinin pozitif kontrol olarak kullanılan akarbozdan anlamlı derecede daha güçlü α-glukozidaz inhibitör etki gösterdiği belirlenmiştir (p < 0.0001). LC-MS/MS çalışmaları sonucunda C. communis'in toprak üstü etanol ekstresinde kinik asit (14.058 mg/g ekstre), su ekstresinde kateşin (21.494 mg/g); T. fluminensis'in toprak üstü etanol ekstresinde kinik asit (3.249 mg/g), su ekstresinde akonitik asitin (2.408 mg/g ekstre) en yüksek oranda bulunan bileşikler olduğu tespit edilmiştir. GC-MS yöntemi ile incelenen C. communis n-hekzan, T.fluminensis n-hekzan ve T.fluminensis n-butanol ekstrelerinde majör bileşiğin yapısı fitol olarak; C. communis n-butanol ekstresinde ise hekzadekan olarak belirlenmiştir. Anahtar kelimeler: Biyolojik aktivite, Commelina communis, ekstraksiyon, LC-MS/MS analizi, Tradescantia fluminensis