Trafik sıkışıklığı ücretlendirmesinin toplumsal kabul edilebilirliği: İstanbul örneği

Günümüzde, büyük metropollerde trafik sıkışıklığı tartışmasız ulaşım sisteminin en önemli sorunlarından biridir. Trafik sıkışıklığı ücretlendirmesi bu önemli sorunun çözümünde öne çıkan bir uygulamadır. İstanbul'da trafik sıkışıklığı, coğrafi, demografik ve ulaşım altyapısı gibi birçok faktörün etkisiyle karmaşık bir sorundur. Şehirdeki nüfus yoğunluğu, göç hareketleri, turizm, hızla artan kentleşme, bireysel araç kullanımının yaygınlaşması, altyapı eksiklikleri, ulaşım türleri arasındaki koordinasyon problemleri, talebin yoğun saatlerde artması, toplu taşıma eksiklikleri ve otopark sorunları gibi konular sorunun ana sebepleridir. Bu durum, sıkışıklık ücretlendirmesinin İstanbul için de önemini vurgulamakta ve bu yöntemin gündeme gelmesine sebep olmaktadır. Fakat bu noktada dikkatle incelenmesi gereken husus trafik sıkışıklığı ücretlendirmesinin toplumsal kabul edilebilirliğidir. Çalışmanın amacı İstanbul özelinde sıkışıklık ücretlendirmesinin toplumsal kabul edilebilirliğini etkileyen faktörleri belirlemektir. Böylece İstanbul'da trafik sıkışıklığının çözümünde sıkışıklık ücretlendirmesinin uygulanabilirliğini değerlendirme ve alan araştırmacıları ile politika yapıcılara özgün bilimsel veriler sunma imkânı tanıyacaktır. Bu çalışmanın özgünlüğü, toplumun görüşlerini, endişelerini ve tercihlerini anlama amacı güden bir anket çalışmasına dayanması ve İstanbul'daki sıkışıklık ücretlendirmesinin toplumsal kabul edilebilirliği hakkında geniş bir örneklem kitlesi kullanılmasıyla öne çıkmaktadır. Araştırmada, İstanbul'da yer alan 38 ilçe (Adalar hariç) için seçmen sayısı ve trafik hız ortalamaları dikkate alınarak oluşturulan trafik sıkışıklığı indekslerine göre belirlenmiş geçerli 1336 anket verisi kullanılmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS 23 kullanılarak parametrik olmayan (Mann-Whitney, Kruskal-Wallis ve Ki-Kare) yöntemler kullanılmıştır. Modelleme için İkili (Binary) Lojistik Regresyon Analizi yapılmıştır. Çalışma İstanbul'da trafik sıkışıklığı ücretlendirmesinin toplumsal kabul edilebilirliğini etkileyen faktörler tespit edilmiştir. Katılımcıların demografik özellikleri ile sıkışıklık ücretlendirmesinin kabul edilebilirliği açısından yapılan bağımsızlık testi sonuçlarında cinsiyet, yaş, eğitim, medeni durum, çocuk sayısı ve aylık toplam hane halkı geliri değişkenlerinin kabul edilebilirlikle ilişkili olduğu görülmüştür. İstanbul'a özgü sorunların sıkışıklık ücretlendirmesinin kabulünü etkilediği görülmüştür. Bununla birlikte alternatif ulaşım imkanının olması, geçiş ücretlerinin kim tarafından ödeneceği ve elde edilen gelirlerin öncelikli kullanım alanının sıkışıklık ücretlendirmesinin kabulünü etkilediği sonucuna varılmıştır.