Tralleis kazısından Dionysos Thiasos'u ve kültüyle ilgili terrakotta figürinler

Tez kapsamında ele alınan terrakotta figürinler, Antik Dönem'de Karia Bölgesi sınırları içerisinde yer alan günümüzde ise modern Aydın ili, Efeler ilçesi, Topyatağı Mevkii'ndeki Tralleis antik kentinde 1999-2002 yılları arasında gerçekleştirilen arkeolojik kazı çalışmalarında tespit edilmiştir. Bu figürinler Hamam-Gymnasium kompleksi, Arsenal, Akropolis ve sur önünde yapılan arkeolojik kazı çalışmalarında bulunmuştur. Tralleis antik kenti deposunda korunan terrakotta figürinlerin konteksti saptanamamıştır. Tralleis antik kentindeki Dionysos kültüyle ilişkili olduğu tespit edilen yirmi yedi terrakotta figürin çalışma kapsamında değerlendirilmiştir. Figürinler bir kontekst dahilinde olmadığından stilistik, tipolojik ve ikonografik açıdan incelenmiştir. Munsell Toprak Rengi Kataloğu kullanılarak figürinlerin hamur, boya ve astar renkleri belirlenmiştir. Konteksi bulunmayan terrakotta figürinlerin tarihlenmesi için benzer örnekler tespit edilerek karşılaştırmalar yapılmıştır. Yapılan karşılaştırmalar ve dönem özellikleri ele alınarak tarihlendirme önerileri sunulmuştur. Değerlendirmeler sonucunda figürinler Hellenistik ve Roma İmparatorluk Dönemi'ne tarihlenmiştir. Tipolojik inceleme sonucunda ele alınan eserler mask, silenos, grotesk, paedogogos ve Dionysos Herme'si olmak üzere beş farklı tipolojiyi temsil etmektedir. Masklar, trajedi ve komedi türlerinin alt grubunda incelen genç kız, genç erkek, yaşlı kadın, yaşlı erkek, köle, silenos ve satyros tiplerini temsil etmektedir. Tez kapsamında değerlendirilen ve kentte yapılan daha önceki çalışmalarda yoğun olarak ele geçen terrakotta figürin grubu olan masklar göz önüne alındığında Tralleis antik kenti masklarının geniş bir tipolojiye sahip olduğu görülmektedir. Çalışmada Tralleis antik kenti figürinleri incelendiğinden kentin coğrafi konumu, siyasi tarihiyle birlikte şimdiye kadar yapılan kazılar ve araştırmalara değinilmiştir. Ayrıca kentte yapılan çalışmalarda bulunan heykeller ve terrakotta figürinler hakkında literatür özeti bulunmaktadır. Ele alınan figürinler tanrı Dionysos ve kültüyle ilişkili olduğu için Dionysos'un adı, doğumu, yaşamı, festivalleri ve thiasosu tez içerisinde sunulmuştur. Figürinlerin Tralleis antik kenti buluntusu olması nedeniyle kentte yapılan çalışmalarda tespit edilen Dionysos kültüyle ilişkili heykeltıraşlık eserleri, epigrafik, nümizmatik ve seramik buluntularına yer verilmiştir. Literatürden elde edilen bilgiler ve buluntulara göre kentte Dionysos Bakkhios adında bir kült olduğu anlaşılmaktadır. Bu çalışmada ayrıca günümüz teknolojilerinden pXRF (Taşınabilir X-Ray Floresansı) ve dijital mikroskop kullanılarak figürinler üzerinde analiz çalışması gerçekleştirilmiştir. Bu analizler sonucunda kilin kimyasal özellikleri saptanmıştır. Tüm bu karşılaştırmalar sonucunda Tralleis antik kentindeki figürin üretimine dair çok önemli bilgiler elde edilmiştir. Çalışma kapsamında değerlendirilen figürinlerin tamamı Dionysos Bakkhios kültüyle ikonografik bağlantılı görülmüştür.