Travmaya bağlı kron kırığı olan daimi dişlerin retrospektif olarak değerlendirilmesi

Travmatik dental yaralanmalar (TDY), diş ve çevre dokuların travmaya bağlı olarak zarar görmesiyle ortaya çıkan klinik durumlar olup çocukluk çağının en önemli sağlık problemlerinden birisidir. Bu yaralanmalarda tedavinin yönetimi; travmaya maruz kalan çocuk, ebeveynler ve diş hekimleri için kolay değildir. Travmatize olmuş dişin prognozunun iyi olması için doğru ve acil müdahale çok önemlidir. Gecikmiş, yanlış müdahaleler prognozu olumsuz yönde etkileyerek estetik, fonksiyonel, ekonomik, sosyal ve psikolojik etkileri olan bir duruma yol açabilir. Çalışmamızda, kliniğimize 2018-2024 yılları arasında kron kırığı nedeniyle başvurmuş, tedavileri kliniğimizde tamamlanmış ve en az bir takip randevusuna gelmiş, 6–16 yaş aralığındaki hastaların travma takip formları retrospektif olarak incelenmiştir. Bulgular, 6–12 ay, 12–18 ay, 18–24 ay, 24–48 ay ve 48 ay+ olmak üzere farklı takip periyotlarına göre değerlendirilmiştir. Çalışmamızın amacı, bu olgularda uygulanan tedavi yaklaşımlarını, pulpa sağ kalım oranlarını ve uzun dönem takip sonuçlarını incelemektir. Verilere göre, travmaların en sık nedeni düşmeler (%59) olup, en çok etkilenen dişler üst santral kesiciler olmuştur. Travmalar en sık sokakta (%41) ve ilkbahar mevsiminde (%27,8) meydana gelmiştir. En yaygın tedavi yöntemi komplike olmayan kron kırıklarında direkt kompozit restorasyon (%97,8), komplike kron kırıklarında ise parsiyel amputasyon + direkt kompozit restorasyon (%57,9) olmuştur. Pulpa sağ kalımı, uygulanan tedavi türüne, takip süresine bağlı olarak değişkenlik göstermiştir. Direkt kompozit restorasyon uygulanan dişlerde pulpa sağ kalım oranı %85,9; parsiyel amputasyon + direkt kompozit restorasyon uygulanan olgularda %84,8 olarak belirlenmiştir. Ayrıca, parsiyel amputasyon + reataçman yapılan tüm dişlerde (%100) pulpa vitalitesi korunmuştur. Takip süresi uzadıkça vital olarak değerlendirilen dişlerde nekroz gelişme oranı artmış ve bu durum istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,05). Çalışmamızda komplike olmayan kron kırıklarında lüksasyon varlığı, pulpa sağ kalımını olumsuz yönde etkilemiştir. Lüksasyonun eşlik etmediği dişlerde sağ kalım oranı %88,3 iken, lüksasyonla birlikte olan olgularda bu oran %60'a düşmüştür. Komplike kron kırıklarında da lüksasyon varlığı anlamlı bir farklılık yaratmış; eşlik etmeyen olgularda %82 oranında pulpa sağ kalımı gözlenirken, eşlik eden grupta bu oran %28,6'ya gerilemiştir. Bu değişkenler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0,05). Elde edilen bulgular, kırık tipi, eşlik eden travmalar ve tedavi protokolünün yanı sıra uzun dönem takiplerin de pulpa prognozu üzerinde belirleyici bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Anahtar kelimeler: Kron kırığı; Pulpa; Travmatik dental yaralanma