Tromboz tanısıyla izlenen çocukların risk faktörleri, tedavi ve takiplerinin retrospektif olarak değerlendirilmesi

Tromboz Tanısıyla İzlenen Çocukların Risk Faktörleri, Tedavi ve Takiplerinin Retrospektif Olarak Değerlendirilmesi Giriş ve Amaç: Tromboz, çocukluk çağında sıklığı giderek artan bir sorundur. Kritik hastaların yaşam süresinin uzaması, yeni tanı ve görüntüleme yöntemlerinin gelişmesi, santral kateterlerin yaygınlaşması tromboz sıklığındaki artıştan sorumlu tutulmaktadır. Bu çalışmada İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hematoloji Onkoloji Bilim Dalı'nda tromboz sebebiyle tedavi ve takipleri yapılan hastaların risk faktörlerinin, tromboz yerleşim bölgelerinin, tedavi yanıtlarının ve tekrarlama oranlarının değerlendirilmesi amaçlandı. Gereç ve yöntemler: İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Kliniğinde Ocak 2009-Ocak 2020 tarihleri arasında çeşitli yakınmalarla hastaneye yatan 48.609 hastadan tetkik ve muayene sonucunda tromboz tespit edilen 64 olgunun dosyaları retrospektif olarak incelendi. Bulgular: Hastaneye yatan hastalar arasında tromboz sıklığı 17,2/10.000 olarak bulundu. Çalışmaya alınan 64 çocuğun tanı yaşı ortalaması 7,2±6,1 yıl idi. Hastaların %43,8'ini kızlar, %56,2'sini erkekler oluşturmaktaydı. Trombozlu hastaların %15,6'sı 1 yaş altındaydı. Hastaların sadece %3,1'inde ailelerinde tromboz öyküsü vardı. Çalışmaya alınan hastaların %85,9'unda en az bir tane protrombotik risk faktörü vardı. Hastaların %67,2'sinde herediter, %60,9'unda ise akkiz risk faktörü tespit edildi. Hastaların %42,2'sinde ise hem herediter hem de akkiz risk faktörü saptandı. Çalışmaya alınan hastaların %29,7'sinde tromboz gelişmeden önce enfeksiyon saptanmış olup en fazla pnömoni (%21,1) ve otit (%15,8) tespit edilmiştir. Tromboz gelişen çocukların %14,1'inde kateter mevcuttu ve en fazla oranda umblikal (%44,4) kateter uygulanmıştı. Kateter takılan hastaların %88,9'u 0-2 yaş grubunda idi. Hastalarda görülen trombozların %25'i arteriyel, %75'i ise venöz tromboz şeklindeydi. En sık görülen arteriyel trombozlar internal serebral arter (ICA) (%37,5) ve orta serebral arter (MCA) (%37,5) trombozları iken, en sık görülen venöz tromboz ise portal ven (%27,1) trombozu idi. Trombozların %51,6'sı kraniyal bölgede olup, %17,2'si derin ven trombozu (DVT) şeklindeydi. Hastaların %4,7'sinde Faktör V Leiden (FV Leiden) heterozigot mutasyonu, %6,3'ünde Protrombin 20210 A heterozigot mutasyonu, %31,3'ünde MTHFR A1298C heterozigot ve %25'inde MTHFR A1298C homozigot mutasyonu tespit edildi. Kateteri olan ve demir eksikliği olan çocukların tanı yaşı, olmayanlardan anlamlı şekilde düşük bulundu (p<0.05). Çalışmaya dahil edilen çocuklarda enfeksiyon varlığı ve kateter bulunma durumu ile tromboz lokalizasyonu arasında anlamlı farklılık görüldü. Enfeksiyonu olan çocuklarda en fazla sigmoid ve transvers sinüste tromboz tespit edilirken (p=0.001), kateteri olanlarda ise en fazla portal vende tromboz görüldü (p=0.017). En sık herediter risk faktörünün MTHFR A1298C mutasyonu varlığı olduğu, en sık akkiz risk faktörünün ise enfeksiyon olduğu gözlendi. Demir eksikliği olanlarda portal ven trombozu görülme oranı demir eksikliği olmayanlara göre anlamlı şekilde fazla bulundu (p=0.018). Hastalara akut dönemde en fazla düşük molekül ağırlıklı heparin (DMAH) tedavisi başlandı. Akut dönemde sadece 2 (%3,1) hastada antikoagülasyona bağlı komplikasyon gelişti. Hastaların 16'sına (%25) varfarin sodyum profilaksisi uygulandı. Hastaların 46'sında (%71,9) radyolojik düzelme, 18'inde (%28,1) sekel görüldü. En sık görülen sekel (%33,3) Budd chiari sendromu idi. Bir hastada (%1,6) rekürrens (sağ sinüs trombozu) gözlendi. Hastaların 2'si (%3,1) eksitus oldu. Hastaların 46'sında (%71,9) radyolojik düzelme, 18'inde (%28,1) sekel görüldü. En sık görülen sekel (%33,3) Budd Chiari sendromu idi. Sonuç: Sonuç olarak bu çalışmada çocukluk çağında trombozu olan hastaların büyük kısmında akkiz veya herediter risk faktörlerinin bulunduğu tespit edildi. Bu nedenle çocukluk çağında trombozla başvuran hastalar protrombotik risk faktörleri açısından araştırılmalı, anti-trombotik tedaviye hızlı bir şekilde başlanarak hastalar yakın takip edilmelidir. Anahtar kelimeler: Tromboz, risk faktörleri, çocukluk çağı