TTK'da uygulanan ön gerilmeli ahşap domuzdamı sisteminin incelenmesi

Domuzdamları ayak arkasını göçertmek için kullanılmakla birlikte, yeraltında çeşitli açıklıkların tahkiminde de büyük yük taşıma kapasitelerinin olması nedeniyle önemli rol oynamaktadır. Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK)'nda genellikle dönümlü-göçertmeli uzunayak sistemi uygulanmakta olup bu sistemde; domuzdamları ayak arkasını göçertmek amacıyla kullanılmaktadır. Klasik domuzdamı sistemine alternatif olarak geliştirilen "Göçertmeli Uzunayaklarda Ön Gerilmeli Ahşap Domuzdamı (ÖGADD) Projesi" TTK'nda 2007 yılında uygulanmaya başlanmıştır. Yeni bir domuzdamı tasarımı ve ayak içi tahkimatı olan bu sistem 2007 yılında "Mehmet Kemal Dedeman Araştırma ve Geliştirme Proje Yarışması"nda ödül almıştır. Çalışmada uzunayak kömür madenciliği ve yeraltında kullanılan tahkimat sistemleri hakkında bilgiler yer almaktadır. Diğer taraftan ayak içi tahkimat tasarım parametreleri ile domuzdamı hakkında literatür çalışması yapılmıştır. Ayrıca TTK'nda "ÖGADD Sistemi"ne geçilmesinin gerekçelerine değinilmiştir. TTK'da ÖGADD sisteminin incelenmesi amacıyla müesseselerdeki ilgili kişilerle yapılan görüşmeler ve yerinde yapılan inceleme ve gözlemler ışığında; domuzdamlarının söküm aşamalarının klasik sisteme göre daha kısa sürede gerçekleştirildiği, tavan ve taban taşlarının sağlam olması ve ayrıca ayak ilerleme hızının düşük olmaması koşuluyla sistemin istenilen performansı sağlayacağı sonucuna varılmıştır. Sistemin önemli bir parçası olan hava yastıklarının kuruldukları domuzdamlarında sönümlenmesi, yastığı işlevini yapamayacak hale getirmektedir. Sönümlenen hava yastıkları arıza tespiti yapılması amacıyla yerüstünde bulunan atölyelere gönderilmektedir. Arıza tespitlerinde, hava yastığının üzerindeki herhangi bir delik, yırtık vb. deformasyonların yastığın kullanım dışı kalmasına neden olduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca ayakta üretim amaçlı patlatma yapılması durumunda, hava yastıklarının önlerine hareketli bant perdeler koyulduğu zaman yastık yüzeyinde meydana gelecek deformasyonlar azalmaktadır. ÖGADD sisteminin istenilen performansta çalışması için ayak ilerleme hızının yüksek olması gerekmektedir. Ayak ilerleme hızının düşük olması durumunda ise domuzdamlarının üzerine gelen yükler artmaktadır. ÖGADD sisteminin bir diğer elemanı olan hazır ahşap domuzdamı malzemelerinin buharlama işlemine tabi tutulması, malzemenin dayanımlarını düşürmekte ve kolay kırılmasına sebep olmaktadır.