Tükenmişlik ile bilgi uçurma (Whıstleblowıng) arasındaki ilişkide örgütsel bağlılığın aracı rolü: Ankara ili inşaat sektöründeki bir işletme çalışanları üzerine araştırma

Günümüzün küreselleşen ve hızla değişen iş dünyasında artan rekabet, teknolojik gelişmeler ve esnek çalışma düzenleri çalışanlar üzerinde önemli bir baskı unsuru oluşturmaktadır. Bu baskılar, iş yaşamında tükenmişlik sendromunun yaygınlaşmasına ve çalışanların psikolojik dayanıklılıklarının sınanmasına neden olmaktadır. Tükenmişlik, çalışanların duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarıda azalma gibi boyutlarda kendini göstermekte, bireylerin iş motivasyonunu ve bağlılığını olumsuz etkilemektedir. Öte yandan, çalışanların etik olmayan ya da yasa dışı faaliyetlere tanık olduklarında bunları yetkili mercilere bildirme davranışı olarak tanımlanan bilgi uçurma (whistleblowing) kavramı, örgütlerin şeffaflık, etik yönetim ve kurumsal sorumluluk anlayışları açısından kritik bir öneme sahiptir. Ancak bilgi uçurma, çalışan ve örgüt açısından farklı riskler ve sonuçlar da barındırmaktadır. Çalışanların örgüte olan bağlılık düzeyi, hem tükenmişlik sürecini hem de bilgi uçurma davranışını doğrudan etkileyebilmektedir. Yüksek bağlılığa sahip çalışanlar, örgüt hedeflerini benimseyerek sorunları iç mekanizmalarla çözmeye eğilimli olurken, bağlılık düzeyi düşük çalışanlar yaşadıkları tükenmişliğin de etkisiyle bilgi uçurma davranışına daha yatkın hale gelebilmektedir. Bu tez çalışması, özel sektör çalışanları bağlamında tükenmişlik ile bilgi uçurma arasındaki ilişkide örgütsel bağlılığın aracı rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada nicel yöntem benimsenmiş, veri toplama aracı olarak anket tekniği kullanılmıştır. Ankara ilinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren özel bir şirkette çalışan 216 kişiden Google Forms aracılığıyla veri toplanmıştır. Yapılan analizler sonucunda 10 uç değer analiz dışı bırakılmıştır. Tükenmişlik, bilgi uçurma ve örgütsel bağlılık düzeylerini ölçmek için geçerliliği kanıtlanmış ölçeklerden yararlanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 26.0 programı ile analiz edilmiş; verilerin güvenilirliği ve geçerliliği test edildikten sonra değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile değerlendirilmiş ve örgütsel bağlılığın aracılık rolünü belirlemek amacıyla PROCESS aracılık analizi yapılmıştır.. Araştırma sonucunda; söz konusu örgüt çalışanlarının tükenmişlik oranlarının düşük, içsel bilgi uçurma oranlarının dışsal bilgi uçurma oranına göre daha yüksek olduğu ve örgütsel bağlılıklarının da yüksek oranda olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Örgütsel bağlılığın, tükenmişlik ve bilgi uçurma arasındaki ilişkide kısmen bir aracı rol oynadığı ortaya konulmuştur. Bu durum, örgütlerin çalışan bağlılığını artırıcı stratejiler geliştirmesinin hem tükenmişlik düzeyini düşürmede hem de bilgi uçurma davranışlarını yönetmede kritik bir unsur olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, insan kaynakları yönetimi, örgütsel davranış ve iş etiği literatürüne katkı sunmakta ve uygulayıcılar için yol gösterici nitelik taşımaktadır.