Tünel inşaatlarında harita mühendisliği faaliyetleri ve tünel deformasyonları

Topoğrafyanın yeryüzünde ulaşıma engel olduğu alanlarda ulaşımın güvenli, konforlu ve ekonomik olarak sağlanması amacıyla tüneller kullanılmaktadır. Tünel açma çalışmaları ülkemizde ve dünyada halen gelişmekte olan büyük çaplı planlama ve organizasyon gerektiren mühendislik uygulama alanlarıdır. Tünel yapılarının projeye uygun bir şekilde yönlendirilmesi, çalışma alanında ve varsa çevresindeki yapılarda oluşan hareketlerin izlenmesi, bu hareketlerin zamana bağlı olarak deformasyon miktarlarının tespiti ve bu deformasyonların herhangi bir hasara neden olup olmayacağının önceden belirlenmesi gerekmektedir. İnsan ve çevre güvenliği için en önemli faaliyetlerden biri olan deformasyon ölçmelerinin yapılması kadar elde edilen verilerin doğru yorumlanması da gerekmektedir. Tüm bunların yapılabilmesi için birçok mühendislik disiplininin birlikte çalışmaları şarttır. Bu mühendislik disiplinlerinden biri de Harita Mühendisliğidir. Tünel inşa çalışmalarında Harita Mühendisleri tünel kazı uygulamalarının temeli olan konum bilgisinin üretimi, proje verilerine göre yönlendirilmesi için gereken jeodezik çalışmalar ve projenin güvenli bir şekilde ilerlemesi için gereken deformasyon ölçmeleri ve analizi faaliyetlerini yerine getirmektedirler. Bu çalışma kapsamında NATM tünel açma metotlarının uygulandığı, Ankara – Sivas Demiryolu projesi kapsamında yapımı devam eden ve proje uzunluğu 4.593,20 metre olan Tünel - 15 uygulama alanı olarak seçilmiş, tünel açma çalışmalarının gereksinimleri belirlenmiş, literatür araştırması yapılmış, tünel işlerindeki jeodezik çalışmaların yönetimi araştırılmış ve bu bilgiler ışığında tünel içinde yapılan ölçme verileri kullanılmıştır. Harita Mühendislerinin tünel yapım faaliyetlerindeki görev ve sorumlulukları hakkında bilgi verilmiş, elde edilen veriler kullanılarak Tünel-15'in kazı yönlendirmeleri yapılıp, düşey ve yatay deformasyonların belirlenmesi ve deformasyonların zamanla olan değişimleri ile grafikleri elde edilmiştir. Sahada elde edilen gerçek okumalarla kıyaslama yapılarak, yüzey deformasyonlarının, tehlike yaratacak çok büyük değerlere ulaşmadan tespit edilebildiği görülmüş ve ülkemizde halen gelişen tünel yapım işlerinde Harita Mühendisleri için yararlı olacağı düşünülen önerilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Deformasyon Ölçmeleri, Jeodezik ve Geoteknik Yöntemler, Tünel, Tünel Açma Teknikleri, Tünel Ölçmeleri