Turgut Özal dönemi liberalleşme politikaları bağlamında Özal'ın prensleri deneyimi: Dönemin gazeteleri üzerine bir inceleme

Siyasi sistemlerin evrimi ve ekonomik yapıların dönüşümü, bir ülkenin tarihini ve toplumsal kimliğini şekillendiren temel unsurlardır. Türk Siyasal Hayatı'nda 1983-1993 yılları arasındaki 'Özal'lı Yıllar' ekonomiden kültüre; siyasetten kamu yönetimine kadar toplumsal yapının bütün alanlarında, devrim niteliğinde köklü dönüşümlerin yaşandığı yıllar olarak kabul edilmektedir. Özellikle Turgut Özal'la özdeşleşen ve "Liberal Ekonomi" ye geçisin sembolü olarak gösterilen 24 Ocak Kararları'nın, Türkiye'nin siyasi ve ekonomik dönüşümünün kritik noktalarından biri olduğu söylenebilir. Dünyada, Amerika Birleşik Devletleri'nde Ronald Reagan, İngiltere'de ise Margaret Thatcher, liberal ekonominin temsilcileri olarak kabul edilirken, Türkiye'de bu yeni dönemin karakteristik temsilcilerinden biri Turgut Özal olmuştur. Devletin minimalize edilerek serbest piyasa ekonomisinin hakim kılınmasını ve özelleştirme politikalarının desteklenmesini amaçlayan Turgut Özal'a göre, gerekli olan dönüşümün önündeki en büyük engellerden biri, Osmanlı İmparatorluğu'nun merkeziyetçi ve patrimonyal kodlarını taşıyan hantal bürokrasidir. Bu çerçevede Türkiye'nin 1980'li yılları, yapısal dönüşümün inşa yılları olurken, yeni dönemde geleneksel 'yönetici elit'lerin hakimiyetinden kaynaklı sorunların çözülmesi ve liberal dönüşümün gerçekleştirilmesi için 'bürokratik oligarşi'nin ortadan kaldırılarak 'statü elit'in, 'işlevsel elit'e dönüştürülmesi elzem görülmüştür. Bu yaklaşım ve anlayış Özal'ın bürokrasinin üst yönetiminde, yapısal bir dönüşüme giderek, eleştiri ve övgülerin yedeğinde 'prensler' olarak tabir edilen teknokrat bir kesimin bürokrasiye dahil edilmesine yol açmıştır. Böylelikle Türk kamu yönetim geleneğinin nevi şahsına münhasır olan atama ve yükselme usullerinden farklı bir yöntemle çoğunluğu Amerika'dan olmak üzere yurt dışından getirilen ve medya çevrelerinde 'prens' olarak ifade edilen dar bir kesim kamu yönetiminin önemli makamlarına atanmıştır. Bu gelişmeler, Türkiye'de medyanın bu isimleri gündeme getirmesine neden olmuştur. Turgut Özal'ın, sonradan prensler olarak adlandırılacak olan Amerikan ekolünden genç ve eğitimli teknokratları Türkiye'ye getirdiği dönemde ülke ekonomik ve siyasi açıdan zor dönemlerden geçtiği gibi, Özal'ın Büyük Transformasyon Süreci'nin arifesinde kesif yapısal dönüşümlere hazırlanıyordu. Uygulamanın erken evrelerinde, atandıkları kurumları uluslararası seviyeye taşıyacakları yönünde ekseriyetle olumlu haberlere konu olan "Özal'ın Prensleri"nin bazıları, zamanla keyfi uygulamalar, rüşvet, yolsuzluk ve dolandırıcılık iddialarına itham edilmeye başlamıştır. Bu tez çalışması, Türk Siyasal Hayatı'nda 'Büyük Transformasyon Dönemi' olarak adlandırılan Özal'lı Yıllar'da uygulanan ve Türk bürokrasi tarihinde eşi benzeri olmayan Özal'ın Prensleri deneyiminin medyada ele alınış ve sunuluş şekillerini incelemektedir. Bu kapsamda dönemin gazetelerinde konuyla ilgili olarak tespit edilen toplam 262 haber analiz edilmiştir ve Özal'ın Prensleri deneyiminin Türk Siyasal Hayatı'nın nevi şahsına münhasır bir deneyimi olduğu sonucuna varılmıştır. Nitekim Özal'ın Prensleri deneyimi, her ne kadar bürokratik bir uygulama olarak görülse de Türk siyasetinin sosyolojisinin temel dinamiklerini ve kültürel kodlarını ihtiva etmesi bakımından kritik önemi haiz bir konudur.