Türiye mimarlığında eşik olarak 1980'ler

Türkiye'de mimarlık bir meslek olarak tanımlanabilir hale yaklaşık yüz yıl önce gelmiş ve bu süreçte önemli kırılma noktaları geçirmiştir. Mesleğin bu topraklardaki yolculuğu doğal olarak ülkeninkiyle paralel ilerlemiş; Cumhuriyet dönemi, 1950'ler, 1970'ler, 1980'ler, 2000 ve sonrası toplumsal ve ekonomik hayat kadar mimarlık için de önemli önemli eşikler teşkil etmiştir. Bu çalışmanın merkezini oluşturan olgu; tüm bu kırılma noktaları içinde bugünün mimarlık pratiğinin, ölçeğinin, işveren-müellif modelinin, mimarlığın kamunun ideoloji ve iktidar alanı olarak tanımlanan alanından, neoliberalizmin yarattığı yeni iktidar olan piyasa ekonomisinin aktörleri; yani toplumun, dolayısı ile popüler kültürün alanına doğru kaydığı dönemin ilk nüvelerinin ortaya çıkışının 1980'ler dönemi olduğu öngörüsüdür. 1980'ler döneminin bugünün mimarlık ortamını ve üretimini açıklayacak temelleri barındırdığı varsayılmıştır. Çalışmanın kapsamının belirli döneme odaklanma kararı, neden-sonuç ilişkisi dışında değişimin hızlı ve kalıcı izler bıraktığı mimarlık sahnesinin paydaşları arasındaki ilişkileri kavrama çabası içermektedir. Döneme kurumsallaşma evresinde yakalanan Doğan Tekeli (SİTE), dönemin çoğulcu dilini yeni işveren kimliği ile buluşturarak, mimarı popüler kültür kimliklerinden biri getiren Merih Karaaslan ve soyut yöreselci yaklaşımı hem planlama hem de yapı ölçeğinde kalkınmanın en önemli tipolojilerinden biri olan turizm yapıları üzerinden okuma fırsatı veren, ancak her zaman belli bir ölçekte bir mimarlık pratiği sürdüren Ersen Gürsel'in incelenmesi ile dönemin mimarlık mesleğinin değişimine ilişkin vurgusunun ortaya konması hedeflenmiştir. Çalışmanın amacına yönelik değerlendirilmek üzere temel olarak: mimarın iş alma yöntemlerindeki değişim, mimarın kendini ifade ediş yöntemlerindeki değişim, mimarın işverenin değişen yapısı nedeni ile ürettiği yapı tipolojisinde değişim ve dönemin ruhunun mimarların üzerinde bıraktığı izlenime ilişkin sorulara yanıt aranmıştır. 1980'lerden bu yana küresel sermaye ile Türkiye'nin kesintisiz entegrasyonu, işveren ile mimarın arasındaki ilişkiyi tümüyle değiştirerek binayı da bir emtia gibi ele alan "geliştirici" kavramı, Türkiye'nin daha da fragmente ve kutuplu sosyo-ekonomik yapısı içinde el değiştiren sermayenin yeni sahiplerinin ihtiraslı ve kâr maksimizasyonunu ön planda tutan yaklaşımları mimarlık mesleğinin etki alanını değiştirmiş ve azaltmış, 1980'lerde nüvelerini gördüğümüz eğilimleri güçlendirmekle kalmamış, çeşitlendirmiştir. Bu tez, bu değişimin motivasyonunu, öncüllerini ve meslek pratiğine olan etkilerini mercek altına alarak bugüne ilişkin bir iç görü kazanmak amacıyla hazırlanmıştır.