Türk dili ve edebiyatı lise ders kitaplarındaki hikâye ve roman metinlerinin yeni eleştiri bağlamında incelenmesi

Eğitim; bireylerin bilgi ve beceri kazanmalarını sağlayan, istendik yönde olumlu davranışlar geliştirmeyi hedefleyen bir süreçtir. Bu süreç kişilerin yeteneklerini ortaya çıkarabilmelerine imkân tanımaktadır. Eğitim yaşamın her alanında ve her zaman mümkündür. Eğitim öğrenme ve öğretme süreçlerini kapsayan bir bütündür. Süreç çeşitli materyaller ile sağlanmakta olup bu materyallerin başında ders kitapları gelmektedir. Yeni Eleştiri akımı 1920'lerde İngiltere'de ortaya çıkmış olmakla birlikte daha çok Amerika'da benimsenmiştir. Bu akım, kendinden önceki eleştiri anlayışlarından farklı olarak eseri açıklamak için yazarın yaşamını, toplumsal koşulları, eserdeki dinsel ve ahlaksal bildirileri geri planda bırakır. Edebiyatın toplumu yansıtması ve yazarın duygularını dile getirmesi fikrine karşı çıkarak edebî eseri dış dünyadan bağımsız olarak kendi başına yeterli görür. Bu çalışmanın temel amacı Türk dili ve edebiyatı lise ders kitaplarında yer alan hikâye ve romanları Yeni Eleştiri kuramına göre incelemektir. Bu amaç kapsamında nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma materyalini Millî Eğitim Bakanlığı 2024-2025 eğitim-öğretim yılı liselerde okutulan 9, 10, 11 ve 12. sınıf Türk dili ve edebiyatı kitapları oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından uzman görüşü alınarak Yeni Eleştiri kuramına göre oluşturulan Metin İnceleme Formu (MİF) kullanılmıştır. Toplanan verilerin analizinde betimsel analiz kullanılmıştır. Araştırma sonucunda kurama göre analiz edilen metinlerde her bir metin üzerinden olay örgüsü, şahıs kadrosu, mekân, zaman, anlatıcı ve bakış açısı ile anlatım teknikleri unsurlarına yer verilmiştir. Konu başlıkları öğretim programındaki kazanımlar çerçevesinde ele alınarak incelenmiştir. Bu inceleme ile birlikte ders kitabına alınan metinler çözümlenirken kuram ilkelerine bağlı kalınmış, edebî eser dışındaki tüm unsurlar geri plana atılarak inceleme yapılmıştır. Bu eleştiri türü eseri çok yönlü incelemeye imkân tanımaktadır. Öğrencilerin kuram ve yöntemlerle düşünebilmelerini, bu düşüncelerinden yola çıkarak yeni fikirler üretebilmelerini sağlamaktadır. Öğrencilerin teorik bilgileri metin analizleriyle desteklendiğinde öğrenciler okudukları metni daha iyi anladıklarını fark edecek, öğrencilere farklı bir bakış açısı sunarak onların metin hakkında değerlendirme yapabilmelerine imkân sağlayacaktır. Anahtar sözcükler: Eğitim, öğretim programı, ders kitabı, edebiyat, yeni eleştiri, kuram, hikâye, roman.