Türk diplomatlarının gözüyle Ermeni diasporası ve faaliyetleri (1928-1939)

I. Dünya savaşına kadar Ermeniler yoğun olarak Rusya İmparatorluğu, İran ve Osmanlı Devleti içerisinde yaşamaktaydılar. Ermeniler, 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında birçok nedene bağlı olarak başka ülkelere de göç etmiş, Ortadoğu ülkeleri dışında özellikle Avrupa ülkeleri ve ABD'de önemli bir Ermeni diasporası da oluşmuştu. Özellikle Osmanlı Devleti içerisinde yaşanan tehcir sonrası meydana gelen yeni bir göç dalgası Avrupa ve Asya'daki ülkelerde yaşayan Ermeni topluluklarının sayısını da gittikçe arttırmıştı. Sadece 1914 ile 1926 yılları arasındaki 12 yıllık süre zarfında başta Fransa, Lübnan, Suriye, İran, Rusya, ABD, Güney Amerika, Bulgaristan, Gürcistan ve Yunanistan olmak üzere başka ülkelere göç ettiği tespit edilen Ermeni göçmen sayısı beş yüz bini aşmıştı. II. Dünya Savaşı arifesinde ise çeşitli yabancı ülkelerde yaşayan bir milyona yakın Ermeni diasporası oluşmuştu. Bu Ermeniler değişik dönemlerde yapılan göçlere rağmen dağılıp yok olmadan, farklı sosyo-kültürel toplumlara entegre olabilmiş, bu maksatla çeşitli kurum ve yapılar oluşturmayı başarmış, yaşadıkları toplumlarda karar mekanizmalarını etkileyebilen dünya üzerindeki nadir diasporalardan birini oluşturmuşlardır. Bu tez ile yukarıda bahsedilen tarihi süreç içerisinde oluşan Ermeni Diasporasının 1928-1939 yılları arasındaki durumu ve faaliyetleri Türk Diplomatik Arşivi belgeleri kullanılarak Dışişleri Bakanlığı ile ABD, Rusya, Fransa, Belçika, Macaristan, Lübnan, Suriye, Yunanistan, vd. olmak üzere pek çok ülkede bulunan büyükelçilik ve konsolosluklarda görevli Türk diplomatlarının yazışmaları ışığında ortaya konulacaktır.