Türk dış politikasında Afrika açılımı: Doğu Afrika'da TİKA'nın faaliyetleri

Soğuk Savaş sonrası dönemde sistemde yaşanılan dönüşümler (dış etkenler) ve Türkiye'nin içinde bulunduğu durum (iç etkenler) Türk dış politikasında değişime neden olmuştur. Bu dönemde yaşanılan dönüşümlerin Türk dış politikası yönünden somut çıktılarından biri, 1992 yılında Türki Cumhuriyetler ile ilişkileri geliştirmek amacı ile kurulan Türk İş Birliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA)'dır. Bu çalışmada Uluslararası İlişkiler literatüründe kendine göreceli olarak daha az yer bulan Doğu Afrika ülkelerinde TİKA'nın gerçekleştirmiş olduğu faaliyetler incelenmiştir. Türk dış politikasında yaşanan değişimler doğrusal bir şekilde, TİKA'nın kurumsal yapısı ve faaliyet alanlarına yansımaktadır.1998 yılında ilan edilen Afrika'ya Açılım Eylem Politikası, 2005 yılının "Afrika Yılı" ilan edilmesi ve Türkiye-Afrika Ortaklık Zirveleri, Türk dış politikasında yaşanılan değişimi, aynı zamanda TİKA'nın faaliyet alanına Afrika'nın dahil olmasına işaret etmektedir. Türk dış politikasının yürütülmesinde önemli bir yere sahip olan TİKA'nın, her geçen gün etki alanını ve gücünü arttırdığını ifade etmek yerinde olacaktır. Çalışmanın temel veri kaynağını ve zaman aralığını 2014-2022 yılları arasında yayınlanan TİKA Faaliyet Raporları oluşturmaktadır. TİKA'nın faaliyetlerini değerlendirebilmek adına öncelikle kalkınma yardımı alanında çalışmalar yürüten Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD)-Kalkınma Yardımı Komitesi (DAC) ve uluslararası sistemde kabul gören Bin Yıl Kalkınma Hedefleri (BKH), Monterry Konsensüsü, Paris Deklarasyonu ve DAC kriterleri incelenmiştir. TİKA'nın Doğu Afrika'da gerçekleştirdiği faaliyetler analiz edilerek, uluslararası sistemden etkilenip etkilenmediği ve Türk dış politikasında yaşanılan değişimler Konstrüktivizm yaklaşımı çerçevesinde incelenmiştir. DAC kriterleri ve TİKA'nın kendi temel ilkeleri pekiştirilerek, gerçekleştirilen faaliyetleri analiz etmek için özgün değerlendirme kriterleri oluşturulmuştur. Çalışmanın temel amacı değerlendirme kriterlerinden ilki olan TİKA'nın alıcı devletlerin temel ihtiyaçlarını hangi oranda karşıladığını analiz etmektir. TİKA'nın güvenlik alanında yürüttüğü faaliyetler, temel ihtiyaç alanında değerlendirilerek özel önem atfedilmiştir. Bu çerçevede TİKA'nın güvenlik alanına dahil olması akıllı güç ve realizm teorisinden faydalanılarak analiz edilmeye çalışılmıştır. Gerçekleştirilen analizler sonucunda, toplamda incelenen 217 faaliyetten 86'sı (%39, 6) alıcı devletin temel ihtiyaçlarını ve doğrudan taleplerini karşılamaya yönelik olduğu saptanmıştır.