Türk eğitim sisteminde denetim alt sisteminin analizi ve bir model önerisi

Türkiye Eğitim Sisteminde kronikleşmiş bir takım problemler bulunmakla birlikte bunların başında yer alan sorun alanlarından birisi de denetim alt sisteminin mevcut konumu ve olması arzulanan şeklidir. Bir başka ifadeyle gerek Milli Eğitim Şuralarında gerekse diğer akademik ve politik platformlarda sıklıkla ele alınan denetim uygulamalarının henüz arzu edilen bir şekle bürünmediği ifade edilebilir. Bu araştırmanın genel amacı, Türkiye Eğitim Sisteminde denetim alt sisteminin genel anlamda bir analizini yapmak ve mevcut durumdan hareketle geleceğe yönelik bir model önerisi geliştirmektir. Buna göre araştırma kapsamında sırasıyla Türkiye Eğitim Sisteminde denetim alt sisteminin en başından itibaren tarihsel gelişim süreci betimlenmiş ve böylece konuyla ilgili ülkemizin bilgi birikimi ve deneyimleri ortaya konulmuştur. Ardından şu an itibariyle denetim alt sisteminin işleyişine ilişkin gerçekler açığa çıkarılarak konuya ilişkin öğretmen, yönetici, maarif müfettişi ve öğretim üyelerinin görüşleri alınarak mevcut uygulamanın olumlu ve olumsuz yanları tespit edilmiştir. Son olarak özellikle PISA, TIMMS ve PIRLS gibi uluslararası göstergeler itibariyle başarılı oldukları varsayılan ülkelerin hali hazırda uyguladıkları denetim modelleri ve ikinci alt problemde elde edilen bulgular ışığında denetim modelleri envanteri hazırlanmış; yine konunun taraflarına başvurulacak ve bu sayede yeni bir denetim modeli geliştirilmiştir. Bu araştırmada Türk Eğitim Sisteminde denetim alt sisteminin tarihsel gelişiminin ortaya konulması, mevcut durumun betimlenmesi ve yeni bir model önerisi geliştirebilmek adına karma araştırma modeli benimsenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu ülkemizin farklı illerinde görev yapan öğretmen, eğitim yöneticisi ve maarif müfettişleri ile yine üniversitelerde Eğitim Yönetimi Anabilim Dalında görev yapmakta olan öğretim üyeleri oluşturmaktadır. Araştırma verileri, literatür tarama, yarı-yapılandırılmış bir görüşme formu ve model öneri envanteri aracılığıyla toplanmıştır. Böylece ülkemiz eğitim sisteminde denetim alt sisteminin bütünsel bir yaklaşımla betimlenmesi, mevcut durumun analiz edilmesi ve geleceğe yönelik tarafların üzerinde uzlaşabileceği bir denetim modeli geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen bulgular ışığında; Türk eğitim sisteminde çağın gereksinimleri ve eğitim sistemimizde yaşanan gelişmeler ışığında Osmanlı döneminden itibaren bir takım yenilik arayışları olduğu ifade edilebilir. Ayrıca özellikle uluslararası değerlendirmelerde ön sıralarda yer alan ülkelerde okul içi denetimlerde tümüyle eğitsel konular üzerine odaklanılırken, okulun bütçesi, gerekli araçlar, bina vb. ihtiyaçlarla yerel yönetimlerin ilgilendiği görülmektedir. Öte taraftan 2023 Vizyon Belgesi gibi eğitim politikalarımıza yön veren stratejik hamlelerde okul gelişimine yönelik etkili denetim anlayışı, çoklu veri kaynağı kullanımı ve müfettişlerin uygun rollere göre ayrıştırılması gibi yenilik arayışlarının olduğu görülmektedir. Araştırmanın çalışma grubunu oluşturan akademisyen, müfettiş, okul müdürü ve öğretmenlerle yapılan görüşmelerin çözümlenmesi sonucunda katılımcıların denetime ilişkin olumsuz bir algıya sahip oldukları; ancak ideal bir denetim sisteminde uygun yeterliklere sahip müfettişlerin var olması gerektiği görüşü açığa çıkmıştır. Araştırma sonucunda ise elde edilen bulgular ışığında bir denetim modeli öneri envanteri geliştirilmiş ve geniş katılımlı bir kitlenin görüşleri doğrultusunda ana başlıklar halinde yeni bir denetim modeli önerisi geliştirilmiştir.