Genetic and environmental contributions to psychotic-like experiences and working memory connectivity in Turkish adolescents and young adults: A twin study

Psikoz, sağlıklı popülasyonlarda gözlemlenen psikotik benzeri deneyimlerden şizofreni gibi ciddi psikotik bozukluklara kadar uzanan bir kontinyumda yer alır. Psikotik benzeri deneyimler (PBD) ergenlik döneminde yaygın olarak görülmektedir ve bu deneyimlerle ilişkili distres, klinik önemlerinin belirlenmesinde anlamlı bir rol oynar. Ergenlik dönemi, beynin önemli ölçüde işlevsel yeniden yapılanmaya uğradığı ve psikotik bozuklukların ilk kez ortaya çıktığı kritik bir zaman dilimidir. Çalışma belleği psikoz için bir ara fenotip olarak kabul edilmektedir ve hem psikoz hastaları hem de hastaların birinci derece akrabaları çalışma belleğinde değişiklikler göstermektedir. Bu tezin temel amacı, PBD'ler ve beyin işlevsel bağlantı mekanizmaları arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. İlk çalışmada, ergenlerde psikotik benzeri deneyimler ve görev tabanlı işlevsel bağlantı arasındaki ilişki araştırılmıştır. Ayrıca, PBD'ler ve fonksiyonel bağlantı ölçümlerindeki genetik ve çevresel etkilerin ikiz modellemesi ile saptanması amaçlanmıştır. Sonuçlar, inferior frontal girusta gözlemlenen değişmiş bağlantısallığın ergenlik döneminde PBD'lerin sıklığı ve distresi ile ilişkili olduğunu göstermiştir. Dahası, PBD'lerle ilişkili distres, orta düzeyde kalıtılabilirlik gösterirken, sıklık esas olarak çevresel faktörlerden etkilenmiştir. Benzer şekilde, çalışma belleğiyle ilgili işlevsel bağlantı ölçümleri ağırlıklı olarak çevresel faktörlerle şekillenmiş ve ergenlik döneminde çevresel etkilerin kritik rolünü vurgulamıştır. İkinci çalışma, COVID-19'u psikoz için bir çevresel risk faktörü olarak araştırmış ve COVID-19 hastaları ile sağlıklı kontroller arasındaki işlevsel bağlantı farklılıklarını incelemiştir. Ayrıca, PBD'lerin sıklığı ve inflamasyon belirteçlerinin fonksiyonel bağlantı üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Sonuçlar, COVID-19 hastalarının sağlıklı kontrollere kıyasla sensorimotor ağ, merkezi yürütme ağı ve dil ağında hipokonnektivite, görsel ağda ise hiperkonnektivite gösterdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, pozitif PBD'lerin bir ortak değişken olarak analize dahil edilmesi, COVID-19 grubunun dikkat çekerlik ağı ve merkezi yürütme ağı içinde daha yüksek işlevsel bağlantı sergilediğini göstermiştir. Bu tezin bulguları, altta yatan işlevsel beyin mekanizmalarında değişikliklere yol açarak psikoz riskini artıran çeşitli çevresel risk faktörlerinin önemini vurgulamaktadır.