Türk hukukunda aile ikamet izni

Bireylerin yaşam alanlarını değiştirmeye dair olan istekleri, tarih boyunca karşılaşılan bir durum olmuştur. Yaşam alanı değişikliği ihtiyacına yol açan nedenler incelendiğinde, bunun kimi zaman savaşa, kimi zaman kıtlığa; kimi zaman ise tercihe dayalı olduğu görülmektedir. Özellikle son iki yüz yıldır sınırları belirginleşen dünyada, bahsi geçen yer değişikliği faaliyetleri, her ne sebeple gerçekleştiriliyor olursa olsun göçün farklı açılardan ele alınmasını zorunlu kılmıştır. İşte bu noktada "yabancılar hukuku", "göç", "iltica", "ikamet" gibi kavramların ortaya çıkması kaçınılmaz hale gelmiştir zira egemen güçler (devletler, birlikler, konfederasyonlar vb.) yer değişikliği yapan insanların hareketlerine sınırlama getirmek durumunda kalmışlardır. İkamet izni kavramı, tüm bu sürecin sonucu olarak görülmeli; insanların yer değiştirme faaliyetlerinin hukuki bir zemine oturtulması zorunluluğu, diğer bir deyişle bu faaliyetlerin normlar dünyasındaki bir uzantısı gibi değerlendirilmelidir. İnsanların yer değiştirme arzuları veya gereksinimleri, uzun yıllar boyunca İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nden (İHEB) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (AİHS) , Ecnebilerin Seyahat ve İkametleri Hakkında Kanunu Muvakkat'tan 6458 S. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'na (YUKK) uzanan geniş bir yasal zeminde karşılanmaya ve çözümlenmeye çalışılmıştır. Aile, toplumun bireyden sonraki en temel birimidir. Aileyi meydana getiren bireyler, önceki paragrafta örnekleri sayılan birtakım sebeplere dayalı olarak, vatandaşı olmadıkları ülkelerde yaşamaya gereksinim duyabilirler. Bireylerin, yabancı ülkelerde aile teşekkülü içerisinde yaşamaya dair bazı istekleri de bulunabilir. Nitekim zaman ilerledikçe ailelerin bu ihtiyaçlarının hem özel ve aile hayatına saygı hakkı hem de seyahat ve yerleşme hürriyeti bağlamında ele alınmaya başladığı ve günümüzdeki duruma gelindiği görülmektedir. Her hukuki mülahaza gibi bu durum da çağın gerekliliklerine göre şekillenmekte olup devletler veya egemen otoriteler, vatandaşı olmayan ve fakat aile halinde yaşama talebi bulunan insanlar için yasal bir zemin meydana getirmişlerdir. Bu hususta, Türkiye Cumhuriyeti Devleti de tarih boyunca çeşitli yasal düzenlemeler ihdas etmiştir. Anılan yasal düzenlemelerin en sonuncusu ve yürürlükte olanı YUKK ile bu kanuna bağlı olarak çıkarılan Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (YUKK Yön.) olup bu yasal düzenlemelerde yabancıların Türkiye'de ikamet etmelerinin esasları belirlenmiştir. Buna göre Türk vatandaşı olmayanların Türkiye'de bulunabilmeleri, -vize veya vize muafiyeti esasları hariç olarak- ikamet izni sahibi olmaları şartına bağlanmıştır. Aile ikamet izni ise Türk hukukunda "destekleyici" olarak addedilen bir yerleşik bireye bağlı olarak, bu bireyin şartları yasal düzenlemelerde sayılan aile bireyleri hakkında verilen bir yerleşme izni belgesi olarak ifade edilebilir. İşbu çalışmada Türk hukukunda aile ikamet izninin mahiyeti, tarihsel gelişimi, şartları, bu ikamet izninin nasıl elde edileceği ve sona ermesine dair irdeleme yapılmıştır. YUKK ile YUKK Yön. esas alınarak hareket edilmiş olup başlıklar da bu düzenlemeler dairesinde sıralanmıştır. Anahtar kelimeler: Aile, ikamet izni, yabancılar hukuku, Türk hukuku.