Phonological and morphological aspects of lexicalized fingerspelling in Turkish sign language (TİD)

Bu çalışmada, Türk İşaret Dili'ndeki (TİD) harfli işaretlerin birimbilimsel ve biçimbilimsel özellikleri incelenmektedir. Parmak alfabesi, bir yazı sistemindeki karakterlerin çeşitli el şekilleri ve bu el şekillerinin bir araya gelmeleriyle temsil edildiği bir sistemdir. İşaret dillerinde sözcükler ellerin şekilleri, yerleri, bir araya gelme biçimleri ve hareketleri ile ifade edilir. Parmak alfabesi işaret dilinin doğal yapısının dışında ikincil bir sistemdir. Parmak alfabesi, konuşma diliyle dil kaydırma, dil karıştırma ve ödünç alma gibi yollarla etkileşim kurar. Bu tezde, Türk İşaret Dili'nin Türkçe'den ödünç alıp sözcükselleştirdiği ve kendi dağarcığına kattığı işaretlere, yani harfli işaretlere odaklanılacaktır.Harfli işaretler hakkındaki analizler Katmanlı El modeli benimsenerek yapılmıştır. Çalışmadaki önerilerimizden biri TİD parmak alfabesindeki Ğ harfinin TİD'in birimbilimsel yapısından ayrıldığı noktaya değinmektedir. Tek elli harflerin sözcükselleşmesindeki el çevrimini açıklamak için iki kural öne sürülmüştür. Diğer bir önerimiz, el düzenleme katmanının el biçimlenimindeki mertebesinin değiştirilmesidir. Buna ek olarak TİD verileri göstermiştir ki hareket yüzeyi, benzeşme olaylarını açıklamak için birimbilimsel bir parça olarak kabul edilmelidir.Biçimbilimsel yapıya bakılacak olursa, tekrarlama veya süre uzatmanın biçimbirim yapısı kısıtlandırmalarından biri olduğu öne sürülmektedir. İçinde bir harf ve başka bir işaret barındıran çokbiçimbirimli işaretleri birleşik sözcük olarak sınıflandırılmaktadır. Ayrıca, parmak alfabesinin sözcükselleşmesini kısıtlandıran birimbilimsel engelleme, sözdizimsel engelleme, ve eşanlam engellemelerini örneklendirilmektedir.İncelediğimiz dil olayları işaret dilinin parmak alfabesinden nasıl faydalanabileceğini göstermektedir. Ancak parmak alfabesi TİD gramerinin bir parçası değildir çünkü parmak alfabesi, işaret dilinin aksine insanlar tarafından bilinçli olarak oluşturulmuş bir sistemdir, birçok gramatik olmayan dildışı özelliklere sahiptir. Öte yandan, parmak alfabesi sözcükselleştiğinde belli ölçülerde dilin yapısına uyum sağlayabilmektedir.