Female figures in Turkish Mythology: Descriptive analysis of Bartu Bölükbaşi's Türk Mitolojisi Atlasi

Bu tez, Bartu Bölükbaşı'nın Türk Mitolojisi Atlası adlı eseri temel alınarak, erken dönem Türk mitolojisindeki kadın figürlerin—özellikle demonikleşmiş dişil mitolojik varlıkların—anlatıdaki işlevsel, arketipsel ve kültürel hafıza içindeki rollerini incelemektedir. Araştırma, niteliksel bir yöntemle yürütülmüş, mitolojik kaynakların metinsel çözümlemesi ile Bartu Bölükbaşı'nın illüstrasyonlarının görsel analizi bir araya getirilmiştir.Araştırma kapsamında, Vladimir Propp'un işlev temelli karakter analiz çerçevesi , Joseph Campbell'ın arketip yaklaşımı ve Andrey Sagalayev'in kültürel hafıza ve mitolojik dönüşüm perspektifi benimsenmiştir. Çalışmada, seçilen beş kadın figürü (Kara Umay, Al Karısı, Jeztırnak, Küp Karısı, Yek) fiziksel temsiliyet, karakteristik sembol/nesne ve yaşam alanı gibi unsurlar üzerinden; anlatıdaki işlevsel rolleri (donör, engel, sınav, antagonist), arketipsel/sembolik anlamları (anne, gölge, canavar-anne, baştan çıkarıcı kadın) ve kültürel/toplumsal dönüşümleri (demonizasyon, anaerkilden ataerkile geçiş, toplumsal korkular) bağlamında sistematik olarak analiz edilmiştir. Sagalayev'in kültürel hafıza yaklaşımı, figürlerin tarihsel-toplumsal dönüşümünü ve ataerkil kodlarla demonikleşme süreçlerini anlamada; Campbell'ın arketip kuramı ise bu figürlerin evrensel mitolojik sembollerle ilişkisini çözümlemede temel alınmıştır.Bu unsurlar ,figürlerin hangi anlatısal dönüşümlerden geçtiğini anlamaya yönelik temel kıstaslar olarak kullanılmıştır. Türk mitolojisindeki kadın karakterler ve demonoloji çerçevesinde yapılan değerlendirmeler, ataerkil kültürel kodların tarih boyunca kadın mitolojik figürlerin anlamını nasıl şekillendirdiğini ortaya koymaktadır. Özellikle üretken ve koruyucu yönlerin bastırılarak demonik temsillere dönüştürüldüğü görülmektedir. Buna karşın, Bölükbaşı'nın çalışması bu figürleri çok katmanlı ve güçlendirici bir biçimde yeniden sunmakta; onları çağdaş bir görsel dil aracılığıyla kültürel hafızaya geri kazandırmaktadır. Türk mitolojisindeki kadın figürleri kültürel hafızanın aktif özneleri olarak konumlandıran bu tez, Türk Mitolojisi Atlası üzerine yapılmış ilk akademik çalışma olması itibariyle animasyon ve görsel kültür alanlarına özgün katkılar sunmayı hedeflemektedir. Anahtar kelimeler: Türk mitolojisi, kadın figürler, dişil demonik varlıklar, ataerkil dönüşüm