Türk mitolojisinde şahmeran miti: Toplumsal ve resim sanatı bağlamında bir analiz

Mitoloji disiplini içerisinde önemli bir yere sahip olan Şahmeran miti; kökeni, içerisinde barındırdığı sembolik anlamlar, toplumsal ve kültürel yansımaları ile birlikte sanatsal temsiller üzerinde çok yönlü bir anlatıya sahiptir. Bu çalışmada, Şahmeran figürünün yalnızca sözlü halk anlatılarında değil, aynı zamanda sanat eserlerinde nasıl güçlü bir imgeye dönüştüğü değerlendirilmektedir. Bu çalışmada öncelikle mit, mitos ve mitoloji kavramları açıklığa kavuşturulmuş; mitlerin konularına göre kozmogoni, teogoni, antropogoni, eskatoloji ve etiyoloji gibi başlıca türlerine yer verilmiştir. Ardından Türk mitolojisinin genel yapısı ele alınmış ve Şahmeran mitinin bu yapı içerisindeki konumu değerlendirilmiştir. Şahmeran mitinin coğrafi ve kültürel kökeni irdelenmiş; anlatılarda sıkça rastlanan yılan, ay, anatanrıça, boynuz, inci ve bitki-çiçek gibi semboller analiz edilerek, bu ögelerin mitolojik anlamlarına dikkat çekilmiştir. Ayrıca Şahmeran figürünün kadın bilgeliği, doğayla uyum, şifa ve ihanet temaları etrafında nasıl şekillendiği; halk kültüründeki yeri ve toplumsal hafızadaki yansımalarıyla birlikte değerlendirilmiştir. Sanat alanındaki yansımalar bağlamında, Şahmeran'ın özellikle çağdaş resim sanatında nasıl temsil edildiği incelenmiş; Bedri Rahmi Eyüboğlu, Fikret Otyam, Erol Deneç, Serpil Akyıl, Can Göknil, Balkan Naci İslimyeli ve Ahmet Güneştekin gibi sanatçıların eserlerinde bu mitin nasıl yorumlandığına odaklanılmıştır. Şahmeran yalnızca geçmişin mitolojik bir anlatısı değil; kadim bilgilerin, sembollerin ve kadın figürünün etrafında şekillenerek günümüzde de anlam kazanan güçlü bir kültürel miras olarak öne çıkmaktadır. Şahmeran mitinin çağdaş sanatta yeniden temsil edilmesi çağdaş yorumlarla buluşmasını sağlamış ve Şahmeran'ı hem geleneksel hem de modern anlatıların vazgeçilmez bir unsuru haline getirmiştir.