Türk parlamento tarihinde meclis soruşturması ve uygulamadaki etkinliği (1982-2017)

1982 Anayasası'nda "soru, genel görüşme, meclis araştırması, gensoru, meclis soruşturması" yöntemleri Türkiye Büyük Millet Meclisinin, bakanlar kurulu üzerindeki bilgi edinme ve denetleme müesseseleri olarak düzenlenmiştir. Hükümeti denetleme yöntemleri ne olursa olsun, bu yöntemlerin mevzuatta bulunması, uygulanabilirliği ve uygulamadaki etkinliği son derece önemlidir. Yürütmenin denetlenemediği bir sitemde demokratik bir rejimin sıhhatli bir şekilde yürümesi pek mümkün değildir. 1982 Anayasası'nda bulunan "bilgi edinme ve hükümeti denetleme yolları"ndan meclis soruşturması bu yöntemler içinde en etkili olanıdır. Meclis soruşturması hem hukuki hem cezai bir denetim aracı olarak yasamanın yürütme üzerindeki denetim mekanizmasıdır. Bu nedenledir ki meclis soruşturmasının iyi işletilemediği bir sistemde, özellikle cezai sorumluluk bakımından bakanlar kurulunun denetlenmesi mümkün değildir. "Meclis "Soruşturması" teknik olarak ilk defa 1961 Anayasası'nda düzenlenmiş olsa da 1876 Kanuni Esasiden bu yana Türk Anayasa Hukukunda yerini almıştır. Meclis soruşturması yöntemi ile bir başbakan veya bakanın meclis tarafından Yüce Divan'da yargılanması ve görevleri ile alakalı işlem ve eylemlerinden dolayı cezai sorumlu olması sağlanır. 1982 Anayasası döneminde tam yüz on altı adet meclis soruşturması önergesi verilmiş bunlardan otuz sekiz adeti hakkında meclis soruşturma komisyonu kurulmuştur. Meclis soruşturma komisyonu aşamasına geçen soruşturmalardan yedi adeti Yüce Divan sıfatıyla yargılama yapılması için Anayasa Mahkemesine gönderilmiştir. Türkiye 2017 Anayasa değişikliği ile hükümet sistemini değiştirmiş ve meclis soruşturması müessesinin hukuki rejiminde de birtakım değişiklikler yapmıştır. Bu nedenle akademik olarak da 1982 Anayasası dönemi için "1982-2017" ile "2017 ve sonrası" olarak iki ayrı dönem olarak ayırmak yanlış olmayacaktır. Bu çalışmanın konusu meclis soruşturması müessesesinin 1982-2017 dönemindeki TBMM ile Yüce Divan uygulaması bakımından sınırlandırılmıştır. Belirlenmiş olan sınırlamadaki amaç, özellikle son yıllarda çok sık değişikliklerin olduğu Türk Anayasa Hukuku alanında çalışma konusunun tarih ile çerçevesini belirleyerek, çalışmanın çerçevesini belirlemektir. Ayrıca diğer bir amaç ise 1982 Anayasası döneminde meclis soruşturmasının hukukuki rejimi açısından iki farklı dönem söz konusu olduğunu belirtmektir.