Türk siyasal yaşamında Cumhuriyet Halk Partisi genel sekreterliğinin yeri (1945-1966)

Cumhuriyet Halk Partisi kökenleri ile hem Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran hem de modernleşmesine ve demokratikleşmesine zemin hazırlayan partidir. Uzun yıllar süren tek parti yönetiminden sonra 1945 yılında ülkenin demokratik çok partili yaşama geçmesi süreci başladı. 1950 yılında da dünyada pek örneği olmayan bir olay yaşandı ve Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı İsmet İnönü, tek adam konumundayken demokrasiye sahip çıkarak iktidarı Demokrat Parti'ye devretti. Tek parti dönemi boyunca Genel Başkan ve Genel Başkan Vekilinden sonra partinin üçüncü adamı konumunda olan Genel Sekreter, Cumhuriyet Halk Partisi'nin muhalefet konumuna düşmesiyle birlikte Genel Başkandan sonra partinin en önemli adamı haline geldi. Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı İsmet İnönü ülkede yaşanan demokratikleşme hareketini parti içinde de yayma amacıyla Genel Sekreterin yetkilerini arttırdı. Bu durum Genel Başkan ile Genel Sekreterin yıllarca süren mücadelelerine neden oldu. Çalışmamızda, belirlenen aralık olan 1945-1966 yılları arasındaki dönemin konjonktürü genelden özele incelenerek bir çerçeve oluşturuldu. Önce bahsedilen dönemde dünya konjonktürü incelendi daha sonrasında Türk siyasal yaşamındaki gelişmeler incelendi ardından da Cumhuriyet Halk Partisi'nin bahsedilen dönemdeki yönetim organlarına yer verildi. Dönemin konjonktürü genelden özele incelendikten sonra ilk olarak Genel Sekreterlik kurumu mukayese yöntemiyle irdelendi ve son olarak da bahsedilen dönemde Genel Sekreterlik görevinde bulunan kişiler hem biyografik hem de siyasi tartışma açısından değerlendirildi. Bu çalışma yapılırken; arşiv belgeleri, resmi yayınlar, dönemin basını, araştırma eserleri, anılar ve ikinci el kaynaklar kullanıldı.