Türk sosyal sigorta sisteminde kısa vadeli sigorta kolları bakımından ikili sosyal güvenlik sözleşmeleri

Ülkeler sosyal güvenlik politika ve sistemlerini oluştururken kendisınırları içindeki vatandaşlarına yönelik bir yapılanma gerçekleştirmişlerdir.Zamanla ekonomik sosyal veya siyasi nedenlerle kendi ülkesinden yabancıülkeye göç eden insanlar, kendi ülkesinde kazandığı sosyal sigorta haklarınıkaybetme sorunuyla karşılaşmışlardır. Diğer taraftan bu kişiler göç edilenülkelerin sosyal güvenlik kapsamına girebilmeleri mümkün olsa bile, milliyet,yerleşiklik, belirli bir çalışma süresi ve kendisine bağımlı bulunan yakınlarınınkapsam dışında kalması gibi sınırlamalarla sigortalılıkları gerçekleşmekteydi.Devletler, ikamet değişikliğine bağlı olarak ortaya çıkan bu sorunu,milletlerarası düzenlemeler ve entegrasyonlarla çözmeye çalışmışlardır.Milletlerarası düzenlemeler içerisinde, ILO, BM, AT gibi çok taraflıgerçekleştirilen anlaşmalar bulunmakla birlikte, iki ülke arasında imzalanansosyal güvenlik sözleşmeleri de önemli bir yere sahip olduğu görülmektedir.Ülkemizden 1960'larda Batı Avrupa, 1970'lerde Ortadoğu ve KuzeyAfrika, 1980'lerde Rusya ve Orta Asya ülkelerinin işgücü açığını karşılamaküzere bu ülkelere, önemli ölçüde işgücü göçü gerçekleşmiştir. En son verileregöre yurtdışında bulunan vatandaşlarımızın sayısı 3.519.804'dür.Vatandaşlarımızın çeşitli sorunları bulunmakla birlikte sosyal güvenliksorunları öncelikli yer tutmaktadır. Bu öncelik Anayasamızca dadeğerlendirilerek, Devleti yurt dışında çalışan vatandaşlarımızın sosyalgüvenliğinin sağlanması için gerekli tedbirleri almakla görevlendirmiştir.Türkiye, yurt dışındaki vatandaşlarının sosyal sigorta haklarının korunmasıiçin, gerek ikili gerekse çok taraflı anlaşmalar imzalamıştır.kili sosyal güvenlik sözleşmeleri, iki ülke arasında, ülkevatandaşlarının sosyal güvenlikte, hangi mevzuata tabi olacaklarını, eşitişlem görmelerini, sigortalılık sürelerinin birleştirilmesini, ülkelerinedöndüklerinde haklarını güvence altına almayı amaçlayan hukuki metinlerdir.Türkiye 25 ülke ile ikili sosyal güvenlik sözleşmesi( SGS) imzalamış,bunlardan 21'si yürürlükte olup, 4'ü ise yürürlüğe girmediğindenuygulanamamaktadır. Diğer taraftan 19 Ülke (Avustralya, Belarus, Çin,Hırvatistan, srail, Lüksemburg, Mısır, Moldova, Özbekistan, Rusya, BeyazRusya, Sırbistan Karadağ, Slovakya, Ukrayna, Meksika, Arjantin, Tunus,talya, Bulgaristan) ile sözleşme çalışmaları devam etmektedir.Tezimizle, kısa vadeli sigorta kolları bakımından ikili sosyal güvenliksözleşmesiyle yurtdışındaki vatandaşlarımıza kazandırılan haklarincelenerek, yapısal ve uygulamadan kaynaklanan sorunları tespit edilmiş,çözüm önerileri sunulmaya çalışılmıştır. Her bir sözleşmenin kendine özeldüzenlemeler öngörmesi nedeniyle çalışmamız ülkeler bazında değerlendirilmiştir.Sözleşmelerin genel içeriğine bakıldığında, ülkeler karşılıklı olaraksosyal sigorta haklarının elde edilmesinde sigortalılarının işlem eşitliği,kazanılmış hakların korunması, süre birleşimi, ikamet şartı, mevzuatınbelirlenmesi, koordinasyon gibi temel ilkeler çerçevesinde düzenlendiğigörülmektedir.Sosyal güvenlik sözleşmelerinin yapılması ve uygulanmasında, T.C.Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı,Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı, Türkiye ş Kurumu yetkilidir. Fakatuygulama bakımından kısa vadeli sigorta kolları yardımları sadece SosyalSigortalar Kurumunu ilgilendirmektedir.