Türk sosyologlarının tasavvuf çalışmalarında problematik alanlar Ziya Gökalp, Erol Güngör, Fehmi Sabri Ülgener ve Amiran Kurtkan Bilgiseven örnekleminde

Tasavvufun, bireysel itiraz biçiminden kolektif tarzda toplumsal harekete dönüşmesiyle birlikte birtakım problematik alanlar oluştuğu görülmektedir. Bu problematik alanların sayısı ve sınırları her toplumda farklı ve çeşitli olabileceği gibi ele aldığımız bilim adamlarının konuya bakış açılarında da farklılıklar mevcuttur. Çalışmamızda Ziya Gökalp'in, Fehmi Sabri Ülgener'in Erol Güngör'ün ve Amiran Kurtkan Bilgiseven'in bakış açılarından hareketle tasavvufun problematik alanları verilmeye çalışılmıştır. Bu sosyologların, tasavvufun problematik alanlarına yönelik yaklaşımları, kategorik olarak; din-bilgi, din-devlet ve din-toplumsal hayat gibi problematik alanlar vurgusu içerisinde tasavvufun menşei, bilgiyle, kültürle, laiklikle, tasavvufî dindarlıkla, toplumsal ilerleme, cemiyet içinde cemaatleşme ile yedi farklı ilişkisi üzerine yoğunlaşılarak değerlendirilmiştir. Ele alınan sosyologların her birinin Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan bu yana kendi dönemlerinde oluşmuş toplumsal sorunlara eğilmeleri, bu sorunları ele alırken toplum yararını gözeterek eser vermeleri ve ortaya koydukları eserlerde kendilerine has bir sosyoloji geliştirmeleri gibi nedenlerle bu dört isim üzerinde yoğunlaşılmıştır. Tasavvufun problematik alanlarını hem Türk sosyolojisinin ana hatları içinde değerlendirmek hem de bu sosyologların temel kabulleri ve ortaya attıkları tezlerle meselenin teolojik boyutunun yanı sıra sosyolojik yönünün ağır basması nedeniyle ortaya konulması amaçlanmıştır. Çalışmada ilk olarak, tasavvufun sosyolojik açıdan; oluşum, hareket ve cemaatleşme ile teorik zemini ortaya konulmaya çalışılmıştır. Daha sonra ilgili sosyologların görüşleri doğrultusunda, onların tasavvufun sosyolojik boyutuna yönelik düşüncelerine yer verilmiştir. Son olarak bu sosyologların tasavvufla ilgili sosyolojik kabullerine ve tasavvufun problematik alanlarına yönelik düşüncelerine vurgu yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ziya Gökalp, Fehmi Sabri Ülgener, Erol Güngör, Amiran Kurtkan Bilgiseven, mistisizm, halk dindarlığı, tasavvuf