Türk tarihçilerinin Osmanlı hukukuyla ilgili tartışmalı değerlendirmelerinin fıkhi tahlili

Cumhuriyetin ilk yıllarından günümüze kadar devam eden ve son dönemdemedyada yer alan tarihî belgesel programlar ve dizilerle yeni bir ivme kazanantartışmalı konulardan biri, Osmanlı Devleti'nin şer'i hukuk ile yönetilipyönetilmediği meselesidir. Bu konuda yerli ve yabancı araştırmacılar tarafındanonlarca kitap ve makale kaleme alınmıştır. Söz konusu eserler genellikle şer'î–örfî hukuk ayrımı ile İslam hukukunun farklı hukuk sistemlerinden etkilenipetkilenmediği hususunu ele almaktadır. Bu çalışmamızda, Türkiye'debutartışmaların başlamasına fikirleriyle öncülük eden dört tarihçinin Osmanlı hukukuile ilgili tartışmalı gördüğümüz görüş ve değerlendirmelerini fıkhî açıdan incelemeyi amaçladık. Bu çerçevede önce Osmanlı hukukunun şer'î ve örfî yapısı ile kaynakları hakkında bilgiler aktardık. Ardından tartışmalı konulara kısaca temas ettiktensonraadı geçen tarihçilerin bu meselelere yaklaşım tarzlarını ve değerlendirmelerini inceledik. Daha sonra bu değerlendirmelerin fıkhî kriterlerle ne ölçüde örtüştüğünüortaya koymaya çalıştık. Çalışmamız, adı geçen dört tarihçi ile sınırlandırılmıştır. Butarihçilerin kitap, makale ve ansiklopedi maddeleri gibi eserlerinden tartışmalı gördüğümüz konuları derleyerek literatür taraması yaptık. Sonrasında her birtarihçinin hangi meseleyi nasıl değerlendirdiğini, İslam hukukuna dair hatalı veisabetli bulduğumuz yaklaşımlarını ortaya koymaya gayret ettik. Araştırmamızınamacı, Osmanlı hukuk sistemini daha iyi anlamak ve günümüzde hâlâ devamedenşer'î-örfî hukuk ikileminden kaynaklanan tartışmaların aydınlatılmasına katkıdabulunmaktır. Ayrıca, tarihçiler ile İslam hukukçularının aynı konuya dair farklı yaklaşımlarını ortaya koyarak bunları fıkhî kriterler çerçevesinde değerlendirmektir.