Türk tarihi ve kültürü araştırmacısı olarak Ármin Vambéry

Tarihin farklı dönemlerinde Türk tarihi ve kültürü pek çok Avrupalı seyyahın, araştırmacının ilgi odağı olur. Gençlik yıllarından itibaren Türk diline, kültürüne hayranlık duyan Ármin Vambéry de onlardan biridir. Bu bağlamda etnik köklerini, Türk tarihi ve kültürü içerisinde arayan Macar Bilimler Akademisi ile Ármin Vambéry'nin yolları kesişir. Zira ulusların vatan bilincinin ön planda olduğu XIX. yüzyılda Avrupa'nın doğusunda yaşayan Macarlar, etnik köklerine dair izleri Türkistan'da bulacakları kanısındadırlar. Ármin Vambéry, Macar Bilimler Akademisi'nin bu amacı doğrultusunda araştırmalar yapmak için önce İstanbul'a ardından Türkistan'a gönderilir. O, yaklaşık altı yıl süren bu seyahat sürecinde Reşid Efendi kimliğine bürünerek yaptığı çalışmalar sayesinde, Türk tarihi ve kültürü hakkında pek çok bilgiyle donanmış biri olarak evim diye bahsettiği Macaristan'a döner. Seyahatleri sırasında Türk Tarihi ve kültürüne dair gözlemlerini ve araştırma sonuçlarını sadece Travels in Central Asia adlı seyahatnamesinde yazmakla kalmaz. 1865 yılından itibaren Türkler ve Macarlar bağlamında araştırmalarını derinleştirir. O, ömrünün son zamanlarına kadar Türkolog kimliğiyle Türk Tarihine ve özellikle de Türk kültürüne katkı sunan pek çok çalışmaya imza atar. Bununla birlikte onun diplomasiye olan ilgisi İngiliz-Osmanlı diplomasisinde etkin bir karakter olmasına yol açar. O, bu süreçteki faaliyetleri sebebiyle bazen "casus" bazen de "arabulucu" olarak adlandırılır. Bu bağlamda isminin önüne eklenen "casus" etiketi, onun ömrünü adadığı Türkoloji çalışmalarının görmezden gelinmesine ya da arka planda kalmasına neden olur. İşte bu çerçevede araştırmamızda ilk olarak Ármin Vambéry'nin gizemlerle dolu hayat hikâyesi, ilk çocukluk yıllarından itibaren aydınlatılmaya çalışılacaktır. Daha sonra araştırmamızın ana teması kapsamında, onun Türk Tarihi ve Türk kültürüne dair çalışmaları analitik bir bakış açısıyla irdelenecektir.