Türk vergi hukukunda bilgi toplama

Günümüzde izlenen vergi politikalarının, öncelikle devletin sosyoekonomik yapı içerisinde oynadığı role bağlı olarak değiştiği görülmektedir. Diğer bir deyişle vergi politikalarının sınırı büyük ölçüde devletin ekonomik yaşama ne ölçüde müdahale ettiği noktasına göre farklılık göstermektedir. Ön koşul böyle olmakla birlikte vergi politikalarının saptanmasında ülkelerin gelişmişlik düzeyinin de önemli rol oynadığı söylenebilir. Devlet eğitim, sağlık, savunma gibi klasik görevleri yanında, sosyal devlet anlayışı gereği giderek artan, yeni görevler yüklenmektedir. Devletin üstlendiği görevleri gereği gibi yerine getirebilmesi, çeşitli kaynaklardan sağlanan kamu gelirlerine bağlıdır. Bu kaynaklar içinde en geniş ve en sağlam olanı vergilerdir. Vergilerin eksiksiz ve zamanında toplanmasındaki etkinlik kamu hizmeti arzındaki verimlilikle doğrudan ilişkilidir. Yaşadığımız yüzyılın vergilendirme sistemleri esas olarak yükümlülerin beyan etmiş oldukları matrahlar üzerinden vergilendirilmeleri esasına dayanmaktadır. Ancak bu yöntemin başarısı vergilendirme ile ilgili bilgi ve belgelerin vergi idaresine zamanında eksiksiz olarak sunulmasına bağlıdır. Bunun için de mükellef beyanlarının eksikliğinin ve doğruluğunun idarece kontrol edilmesi gerekmektedir. Bu nedenle vergi sistemimizde yoklama, inceleme, arama ve bilgi toplama gibi çeşitli kontrol araçları etkin olarak yer almaktadır. Çalışmada esas olarak bilgi toplama müessesesi incelenmiş olup, diğer kontrol araçlarına ilişkin bilgilere de yer verilmiştir. Vergi idaresinin, vergi incelemesi sırasında arşivlerden ne kadar yararlandığı ve vergi istihbarat servisinin nasıl çalıştığı incelenmiştir. Gelir İdaresi'nin yeniden yapılandırılması sürecinde bilgi toplama müessesesi ve istihbarat arşivlerine ilişkin çalışmalar ele alınmıştır. Ayrıca, vergi idaresine bilgi vermek zorunda olan kişi, kurum ve kuruluşlar incelenmiş, bilgi vermemeleri durumunda uygulanacak cezai müeyyideler açıklanmıştır. Çalışmada son olarak, bilgi toplama müessesesinin vergi idaresi, mükellefler, kayıtdışı ekonomi ve vergi gelirleri üzerindeki etkilerine yaşanan sorunlara ve çeşitli ülke uygulamalarına yer verilmiştir.