Türkçe eğitimi lisansüstü tezlerine yönelik bir inceleme

Bu araştırmanın amacı Türkiye'de 1992-2020 yılları arasında Türkçe eğitimi alanında hazırlanmış yüksek lisans ve doktora tezlerinin analizini yaparak, çalışmaları özellikle konu alanı, ana bilim dalı, örneklem düzeyi ve betimsel anlamda değerlendirerek gelecekte bu bakış açısıyla yapılacak olan çalışmalara rehberlik etmesi ve yol gösterici nitelikte bulgular elde etmek ve Türkçe eğitimi alanının dününü ve bugününün değerlendirmesini yapabilmektir. Ayrıca Türkçe eğitimi alanında yapılan lisansüstü tezlerin bütüncül ve sistematik bir biçimde analiz edilmesi de amaçlanmıştır. Bu çerçevede araştırmaya konu olan lisansüstü tezler türü, hazırlandığı yıl ve üniversite, yapıldığı enstitü, hazırlandığı üniversitenin hangi kuşakta olduğu gibi betimsel özelliklerinin yanında tezlerin konu alanları, tez yazarlarının cinsiyetleri, tezlerin ana bilim dalları, anahtar kelimeler incelenmiştir. Araştırma çerçevesinde incelenen lisansüstü tezler Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi verilerine dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Ulaşılan tezlerden tam metin erişim izni bulunmayan Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı'nda 59 tez, Türkçe Öğretmenliği Ana Bilim Dalı'nda 11 tez, Türkçenin Eğitim Öğretimi Ana Bilim Dalı'nda 52 tez araştırma kapsamı dışında tutulmuştur. Araştırmanın kapsamını 1460 yüksek lisans ve 245 doktora tezi oluşturmaktadır. Tezler nitel araştırma yaklaşımına uygun bir biçimde araştırmacı tarafından geliştirilen "Lisansüstü Tez İnceleme Formu" kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde bulguların sistematik ve açık bir şekilde betimlenerek açıklanıp yorumlandığı betimsel analiz tekniğinden yararlanılmıştır. Bulgular grafik, frekans ve yüzde tablolarıyla sunularak tartışılmıştır. Araştırmada elde edilen bulgulara göre yüksek lisans tezlerinin tüm yıllarda doktora tezlerinden fazla olduğu, doktora tezlerinin oransal olarak arttığı ve lisansüstü tezlerin bütünsel manada yükseliş eğiliminde olduğu belirlenmiştir. Tezlerin en çok Gazi, Atatürk, Çanakkale Onsekiz Mart, Dokuz Eylül ve Bolu Abant İzzet Baysal üniversitelerinde hazırlandığı görülmüştür. Yapılan tezlerde eğitim bilimleri enstitülerinin oranı %56.67 iken sosyal bilimlerin oranının %42.27 olduğu saptanmıştır. Araştırmada üniversiteler kuruluş yıllarına göre üç kuşağa ayrılmış ve tezlerin sırasıyla en fazla birinci, ikinci ve üçüncü kuşak üniversitelerde yapıldığı bulgusuna ulaşılmıştır. Yüksek lisans tezlerine doktor öğretim üyesi/yardımcı doçent doktor, doktora tezlerine ise profesör doktor unvanına sahip akademisyenlerin daha fazla danışmanlık yaptığı belirlenmiştir. Tezlere danışmanlık yapan akademisyenlerin bilim alanlarında ilk sırayı Türkçe eğitimi almasına karşın Türk dili, yeni Türk edebiyatı, klasik Türk edebiyatı, Türk halk bilimi, çağdaş Türk lehçeleri ve edebiyatları gibi filoloji temel alanının etkisinin yoğun olduğu görülmüştür. Tezlerde en fazla çalışılan konu alanlarının çocuk edebiyatı, yabancılara Türkçe öğretimi, yazma eğitimi ve anlatı eğitimi olduğu belirlenmiştir. Tez yazarının cinsiyetine göre kadın ve erkek araştırmacı oranının birbirine yakın olduğu saptanmıştır. Örneklem düzeyine göre ise en fazla çalışmanın ortaokul öğrencileri, yabancı öğrenciler ve öğretmenlerle yapıldığı bulgusuna ulaşılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar göz önünde bulundurularak öneriler sunulmuştur.