Türkçe şiirde lirik ve ideoloji okumaları ve Marksist Bir Ara Konum: Niyazi Akıncıoğlu

Bu tezde, Adorno'nun, kuramsal olarak ortaya koyduğu lirik şiir ve toplum ilişkisi, Eagleton'ın katmanlı ideolojisiyle birlikte ele alınarak, özellikle modern Türkçe şiir üzerinden bir örnekleme çalışması yapılmaya çalışılmıştır. Lirik şiirin bugüne kadarki alımlamalarının tersine, sadece öznel ve bireysel bir şiiri imlemediği, öznel bir ifadeyle topluma ve dolayısıyla farklı ideolojik katmanlara göndermeler yaptığı vurgusundan hareketle yapılan örneklemeler, ele alınan her şair için farklı sonuçlar ortaya çıkarmıştır. Özellikle toplumsal ve siyasal değişimlerin ve / veya baskıların arttığı süreçlerde, şiirin, başlangıçta yüksek sesle retorikleşmek veya lirik bir sessizleşme yaşamak arasında gidip geldiği, bunun da Türkçe şiirde çeşitli ara konumlanmalara yol açtığı görülmüştür. Modern öncesi süreçte Cenab Şahabettin ve Tevfik Fikret'in, hayal ve hakikat ekseninde geliştirdikleri çevre ve yaşam algısı, modern dönemde değişerek kullanılmıştır. Ahmet Hâşim'in lirik şiirlerinde muhayyel bir âleme ve zamana, Yahya Kemal'de ise eski kültür ve estetiğe duyulan özlemle ilişkili olarak, tarihi mekânlara gönderme yapan imler görülmüştür. Asaf Hâlet'in şiirlerinde, dinî ve mistik metaforların kullanımı, amaç değil araç olarak görülse de, tercihlerin bu tarz metaforlardan oluşmasının anlamlı olduğu ortaya konmuştur. Behçet Necatigil'de, baskının, modernleşmenin ve kentleşmenin, arada kalmış bir şairin şiirine ve yaşamına bir mikro-evren çizmesi ve sığınmasıyla okunmuştur. Nâzım Hikmet ve Niyazi Akıncıoğlu'nun şiirlerinde ise, toplumcu gerçekçi ve Marksist iki şairin, içinde bulundukları düşünce yapısından ve şiirsel anlayıştan uzağa kurulmuş yapılar olduğu gözlenmiştir. İlkinin, kadın söylemi açısından, ataerkil bir bilinçdışı söylemi bazışiirlerinde kullandığı vurgulanmış; ikincisinin ise, gerçekçi anlayıştan uzaklaşan, masalsı ve soyut bir evreni ve şiiri oluşturma çabası şiirleri üzerinden izlenmiştir. Yapılan tüm bu örnekleme çalışmaları, lirik şiire, bugüne kadarki bakış açılarından farklı bir ele alış biçimini ortaya koyma denemesi olmuştur. Anahtar Sözcükler: Adorno, lirik şiir, ideoloji, Türkçe şiir, örnekleme.