Türkçe ve sınıf öğretmeni adaylarının Türkçe dersi öğretim araçlarındaki okuma metinlerini özetleme becerileri

Bu araştırmada, Türkçe ve sınıf öğretmeni adayı dördüncü sınıf öğrencilerinin Türkçe dersi öğretim araçlarındaki okuma metinlerini özetleme becerileri incelenmiştir. Öğretmen adaylarının Türkçe dersi öğretim araçlarındaki okuma metinlerini özetleme becerilerinin bölümlere, metin türlerine, cinsiyete ve okuma alışkanlıklarına göre değişip değişmediğini ortaya çıkarma araştırmanın temel amacıdır.Ankara Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi ve Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesinde yansız seçilen 200 öğrenci araştırmada örneklem olarak kullanılmıştır. Örnekleme giren öğretmen adaylarının Türkçe dersi öğretim araçlarındaki okuma metinlerini özetleme becerilerini değerlendirmek için ?Özet Metinleri Değerlendirme Ölçeği? geliştirilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde Cronbach alfa, yüzde (%), frekans (f), aritmetik ortalama (X), standart sapma (S) ve ilişkisiz ölçümler t-testi, varyans analizi için ANOVA istatistik tekniklerinden yararlanılmıştır.Araştırmada şu sonuçlara ulaşılmıştır:?Türkçe ve sınıf öğretmeni adaylarının bilgilendirici metinleri özetleme becerileri bakımından, Türkçe öğretmeni adaylarının lehine anlamlı bir fark vardır. Türkçe öğretmeni adaylarının bilgilendirici metinleri özetleme becerileri ?orta?, sınıf öğretmeni adaylarının bilgilendirici metinleri özetleme becerileri ?zayıf? düzeydedir.?Türkçe ve sınıf öğretmeni adaylarının öyküleyici metinleri özetleme becerileri bakımından, Türkçe öğretmeni adaylarının lehine anlamlı bir fark vardır. Türkçe öğretmeni adaylarının öyküleyici metinleri özetleme becerileri ?orta?, sınıf öğretmeni adaylarının öyküleyici metinleri özetleme becerileri ?zayıf? düzeydedir.?Öğretmen adaylarının her iki metin türüne ilişkin özetleme becerilerinde, bilgilendirici metin türünün lehine anlamlı bir fark vardır. Genel olarak öğretmen adaylarının bilgilendirici metinleri özetleme becerileri ?orta?, öyküleyici metinleri özetleme becerileri ise ?zayıf? düzeydedir.?Metin özetleme becerisi ile ilgili belirlenen değerlendirme ölçütleri açısından genel olarak öğretmen adayları ?silme? aşamasında ?zayıf?; ?genelleme? ve ?yeniden kurma? aşamalarında ise Türkçe öğretmeni adayları ?orta?, sınıf öğretmeni adayları ?zayıf? düzeydedir.?Bayan öğretmen adayları, erkek öğretmen adaylarına oranla metin özetlemede daha başarılıdır.?Öğretmen adaylarının özetleme becerileriyle okuma alışkanlıkları -son bir yılda ders kitapları dışında okudukları kitap sayısı- arasında anlamlı bir fark vardır.Araştırmayla, ileride ana dili eğitimi verecek olan öğretmen adaylarının Türkçe dersi öğretim araçlarındaki okuma metinlerini özet metne dönüştürme sürecinde ne yapacaklarına ilişkin bilgi ve beceri eksikliği içinde oldukları gözlemlenmiştir. Bu bağlamda eğitim fakültelerinde izlenen programların yeterliliği gözden geçirilmeli; okuma stratejilerinden biri olan özetlemenin, öğretmen yetiştirme sürecinde etkin bir şekilde öğretimi ve kullanımı için uygun öğretim yöntem ve teknikleri kullanılmalı ve bu alanla ilgili uzman öğretim elemanı ihtiyacı varsa giderilmelidir.Anahtar Kelimeler: Okuma, okuduğunu anlama stratejileri, özetleme, Türkçe ve sınıf öğretmeni adayları, Türkçe öğretimi.