An eye-tracking investigation of attachment preferences to relative clauses in Turkish

Bu çalışmada Türkçedeki ortaç yapılarına ilişkin ekleme tercihlerinin işlenmesi göz-izleme tekniği ve kavrama soruları ile çözümlenmiştir. Ayrıca çalışmada ortaç türlerinin (özne ortaçları ve nesne ortaçları) ekleme tercihleri (yüksek, düşük ve belirsizlik içeren düşük) üzerindeki olası etkileri ve ortaç bakışımsızlığının söz konusu olup olmadığı incelenmiştir. Çalışmada toplam altmış katılımcıdan elde edilen veriler kullanılmıştır. Çalışmada iki ortaç ve üç ekleme türüne (yüksek - düşük - belirsizlik içeren düşük) göre geliştirilen kırk iki tümce göz izleme tekniği kullanılarak incelenmiştir. Bu tümcelerin yanı sıra kırk iki adet dolgu tümce deneklerin çalışmada incelenen yapıları tanımasını önlemek amacıyla kullanılmıştır. Kolmogorow Smirnow testi sonuçları toplanan verilerin normal dağılım sergilediğini göstermiştir. Bu nedenle verilerin çözümlenmesinde ikili karşılaştırmalar için bağımsız t-testi, üçlü karşılaştırmalar için ise ANOVA (Varyans Analizi) testi kullanılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgular yüksek ve düşük ekleme türleri arasında bazı farklar olduğunu göstermektedir. Yüksek ekleme şeklinin düşük ekleme ile karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı olmasa da kısmen daha az bilişsel yük oluşturduğu görülmüştür Ancak yüksek ekleme tümcelerinin ortaç sonrasında gelen ikinci ad öbeğinde daha istatistiki olarak daha yüksek okuma sürelerine sahip olduğu gözlemlenmiştir. Bu da ayrıştırıcının ilk işlemede dahi verilen tümcenin anlamsal özelliklerine duyarlı olduğunu göstermektedir. Ayrıca ana eylemin işlenmesi yüksek ve düşük ekleme türlerinde istatistiksel olarak anlamlı farklılıklara neden olmaktadır. Düşük ekleme türündeki tümcelerde ana eylemin işlenmesi için harcanan sürenin istatistiki olarak daha uzun olduğu görülmüştür. Bu bulgu söz konusu tümcelerde üstü kapalı da olsa anlam belirsizliğine yol açmaktadır. Belirsizlik içeren yüksek ekleme türündeki tümcelerde ayrıştırıcının belirsizliği ortadan kaldırmada birincil yolu ana eylemin temel üye yapısını kullanmaktır. Ana eylem tümce ayrıştırmada yanılgı işareti olarak işlev görmekte ve ayrıştırıcının sözdizimsel tercihlerini düzenlemesine yardımcı olmaktadır. Ayrıca ortaç içeren bölüme ilişkin okuma zamanları tüm ekleme türlerinde nesne ortaçları içeren tümcelerde özne ortaçları içeren tümcelere oranla daha yüksektir. Ancak bu fark istatistiksel açıdan anlamlı değildir. Diğer yandan tümcelerin bütünü göz önüne alındığında ise katılımcıların nesne ortacı tümcelerini istatistiksel açıdan daha anlamlı olarak daha uzun sürelerde okudukları görülmüştür. Tek başına incelendiklerinde ise, ayrıştırıcı için istatistiki olarak anlamlı bir şekilde özne ortaçlarının daha kolay işlendiği gözlemlenmiştir. Bunun nedeni baş adının ve çıkarma alanı arasındaki yapısal mesafenin nesne ortaçlarında daha fazla olmasıdır. Ayrıca, Türkçenin dilbilimsel bir özelliği olarak nesne ortaçları kişi ekleri ve dolayısıyla uyum ekleri içermektedir ve bunlar da fazladan işleme yüküne neden olmaktadır. Kavrama sorularına verilen cevaplar incelendiğinde elde edilen sonuçlar göz izleme tekniği kullanılarak elde edilen bulguları doğrular niteliktedir. Yüksek ekleme türündeki tümcelerden sonra gelen kavrama sorularına verilen cevaplar istatistiksel olarak en yüksek doğruluk oranına sahiptir. Belirsizlik içeren tümceler için sorulan soruların ise en düşük seviyede doğru cevaplanmıştır. Özne ortaçlarına sahip tümcelerinden sonra gelen kavrama sorularına verilen cevaplar ise Nesne ortaçlarına sahip tümcelerden istatistiki olarak daha yüksektir. Ayrıştırıcı için erken işlemede sözdizimsel işlemler ağır basar ancak anlam karmaşası olduğu durumlarda ana eylemin taşıdığı sözlüksel-anlambilimsel bilgi öne geçer. Yüksek ekleme tümceleri düşük ekleme tümcelerine kıyasla daha kısa sürelerde işlenir. Bu yüzden Türkçenin bir yüksek ekleme dili olduğu öne sürülebilir. Okuma zamanları göz önüne alındığında, düşük ekleme tümcelerinde sınırlı bir anlam karmaşası olduğu söylenebilir. Son olarak nesne ortaçlarının bilişsel yükü tüm ekleme türlerine ait tümcelerde özne ortaçlarından daha yüksektir. Ekleme türlerine bakmaksızın, nesne ortacı bakışımsızlığı Yapısal Uzaklık Varsayımı (O'Grady, 2003)'da ortaya konduğu gibi tüm tümce türlerinde gözlemlenmektedir.