Türkiye'de 1980 sonrası uygulanan istikrar programlarının sanayileşme üzerindeki etkileri

ÖZET Gelişmekte olan ülkeler; ödemeler dengesi açıklan ve enflas yon sorununu gidermek için Ortodoks ve heterodoks adı verilen IMF önerileri doğrultusundaki istikrar programlarını uygulamaya koy maktadırlar. Ortodoks istikrar programlan, para arzının kontrol altına alın ması, kamu açıklarının azaltılması, döviz kurunun devalüasyonunu içerirken, heterodoks istikrar programları ise fiyat ve ücretlerin don durulması, sabit döviz kurları ve bütçe açıklarını ortadan kaldırmak ve yardımcı olarak parasal reform amacıyla mali disiplin sağlanma sını içerir. Arjantin, Brezilya, Meksika, İsrail ve Güney Kore gibi ülkeler is tikrar programları uygulamışlar, Latin Amerika ülkelerinin uygulama ları genellikle başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Ayrıca bu programlar so nucunda üretim ve yatırımlarda da gerilemeler söz konusu olmuştur.Türkiye'de 1980 yılından sonra 24 Ocak 1980'de ve 5 Nisan 1994'de iki önemli istikrar programı uygulamaya konmuştur. 24 Ocak 1980 programının en önemli yönü ithal ikamesine dayalı sanayileşme stratejisinin yerine ihracata yönelik sanayileşme stratejisinin benimsenmiş olmasıdır. Bu istikrar programının enflas yon üzerinde çok önemli bir etkisi olmazken, dış ticarette özellikle ihracat üzerinde başarılı sayılabilecek bir etkisi olmuştur. 5 Nisan 1994 istikrar programı ise gelir artırıcı, harcama kısıcı, kamu maliyesi ile ilgili önlemler, döviz kuru ve fiyat politikalarıyla, Merkez Bankası ve bankacılık kesimi ile ilgili önlemler ve yapısal önlemler içermektedir. Bu istikrar programının enflasyon ve dış tica ret açıkları üzerinde kalıcı bir etki yaratamadığı görülmektedir. İki istikrar programının sanayi üzerindeki etkisi; sanayinin, üre tim, istihdam.yatırımlar, büyüme, dış ticaret, verimlilik, ve teknoloji sindeki değişiklikleri belirlenerek gösterilmeye çalışılmıştır. 24 Ocak 1980 sonrası sanayi yatırımlarında belirgin bir düşüş olduğunu, verimlilik ve teknolojik değişim adına bir gelişme sağla namadığı, ancak sanayi ürünlerinin ihracatında bir artış sağlandığı görülmektedir. 5 Nisan 1994 istikrar programı sonrasında da yine benzer bi çimde sanayi yatırımlarında ve istihdamda gerileme gözlenirken, ve rimliliğin artırılamadığı, AR-GE faaliyetlerine yeterli kaynak ayrılama- dığı ve sanayinin rekabet gücünü artırıcı bir gelişme sağlanamadığı görülmektedir. Buna rağmen krizin atlatılmasında da önemli rolü o- lan sanayi ürünlerinin ihracatında artış sağlandığı görülmektedir. Türkiye sanayileşme yönünde önemli adımlar atmış olmasına rağmen, makro düzeyde kısa, orta ve uzun dönemli öncelikleri iyi belirlenmiş ticaret ve sanayi politikalarına gereksinim vardır. -IV-