Türkiye'de ki afet yönetimi ve karar destek sistemleri: AYDES'in değerlendirilmesi

Bu tez çalışması, Türkiye'nin afet müdahale yeteneklerini artırmaya yönelik stratejilerin bir parçası olan Afet Yönetimi ve Karar Destek Sisteminin (AYDES) etkinliğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nicel veri toplama yöntemleriyle, AFAD bünyesindeki AYDES koordinasyon yazılımının kullanımının analiz edilmesini ve bu yazılımın afet müdahale süreçlerindeki etkilerinin incelenmesini hedeflemektedir. Türkiye özelinde afet yönetimi ve koordinasyon yazılımları arasındaki ilişkiyi inceleyen kapsamlı çalışmalar sınırlıdır. Literatürde, AYDES gibi ulusal çapta kullanılan sistemlerde koordinasyon yazılımlarının spesifik etkilerine odaklanan az sayıda araştırma bulunmaktadır. Koordinasyon yazılımlarının afet müdahale süreçlerindeki rolünü anlamak, bu yazılımların etkinliğini değerlendirmek ve iyileştirmek kritik bir gerekliliktir. Araştırma yöntemi olarak, "System Usability Scale (SUS)" anketi kullanılmıştır. Bu anket, AFAD bünyesinde çalışan ve AYDES yazılımını aktif olarak kullanan kişilere online olarak uygulanmıştır. Elde edilen veriler, Python programlama dili kullanılarak çeşitli istatistiksel analizlere tabi tutulmuştur: Matplotlib ve seaborn kütüphaneleri kullanılarak grafikler oluşturulmuş ve verilerin görselleştirilmesi sağlanmıştır. Barlett Küresellik Testi ve Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) Değeri fonksiyonları kullanılarak verilerin faktör analizine uygunluğu değerlendirilmiştir. Sonrasında verilerin faktör yapısını incelemek için FactorAnalyzer fonksiyonu kullanılmış ve Python'un gömülü describe fonksiyonu ile verilerin merkezi eğilim ve dağılım ölçüleri hesaplanmıştır. Verilerin işlenmesi ve analiz edilmesi için numpy, pandas ve scipy kütüphaneleri kullanılmıştır. Son olarak verilerin iki veya daha fazla değişken arasındaki ilişkisini inceleme için pandas kütüphanesindeki crosstab fonksiyonu kullanılmıştır. Bu analiz yöntemleri ve görselleştirme teknikleri, verilerin detaylı bir şekilde incelenmesine olanak tanımış ve AYDES yazılımının kullanılabilirlik düzeyinin farklı demografik faktörlere göre değerlendirilmesini sağlamıştır. Araştırmanın bulguları, cinsiyetler arasında kadınların SUS puanlarının erkeklerden yüksek olduğunu, eğitim seviyesinin artmasıyla birlikte SUS puanlarının da yükseldiğini ve yaş ilerledikçe SUS puanlarının düştüğünü göstermektedir. Ayrıca, kurumda 5-10 yıl arası deneyime sahip olanların en yüksek SUS puanlarına sahip olduğu, 16 yıl ve üzeri deneyime sahip olanların ise en düşük puanları aldığı gözlenmiştir. AYDES kullanma deneyimi arttıkça SUS puanlarının yükseldiği, ancak sistem kullanma eğitimi alan ve almayan gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmadığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, yazılımın kullanıcı dostu tasarımının ve eğitim süreçlerinin geliştirilmesi için önemli ipuçları sunmaktadır.