Türkiye ahşap konut sektöründeki firmalara yönelik yalın inşaat tabanlı süreç iyileştirme modeli

İnşaat sektöründe israfların giderilmesi ve üretkenliğin artırılması uzun yıllardır küresel ölçekte bir sorun olarak ele alınmaktadır. İnşaatlardaki verimsizliklerin kaynağı araştırıldığında bir taraftan sektörün sahadaki emek yoğun doğasının, diğer taraftan mesleki becerilerde azalan seviyenin temel faktörler olduğu görülmüştür. Geleneksel inşaatlardaki (şantiye -onsite) üretkenlik sorununun giderilmesi için yapılan çalışmalar, ön imalata dayalı 'saha dışı inşaat' (offsite construction) yöntemlerinin uygulanmasını önemli bir çözüm yolu olarak ortaya koymaktadır. Yapının bölümlerinin şantiye dışında kontrollü koşullarda altında üretildiği saha dışı inşaat (SDİ) yaklaşımı sayesinde; kalite, güvenlik, maliyet, inşa süreleri, sürdürülebilirlik ve genel olarak üretkenlik bağlamında önemli avantajlar sağlanabilmektedir. Bu faydalarıyla SDİ, ahşap konutların daha verimli inşa edilebilmesi için de literatürde yaygın bir şekilde önerilmekte ve İsveç, ABD, Birleşik Krallık ve Japonya gibi birçok ülkede az katlı ahşap konutların inşasında yüksek seviyelerde kullanılmaktadır. Araştırmanın odak noktasını oluşturan Türkiye ahşap konut sektöründeki üretkenliğin çoğalması ve ahşap yapıların daha rekabetçi bir hale gelebilmesi için de saha dışı üretim oranlarının ve verimliliğinin artması önem arz etmektedir. Araştırma kapsamında Türkiye'de yüksek düzeyde saha dışı inşaat yöntemleriyle ahşap konut üretimi yapan firmalar tespit edilmiş ve yetkilileriyle ön görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yapılan görüşmeler sonucunda yüksek oranlarda saha dışı inşaat yöntemleri kullanılmasına rağmen firmaların ahşap konut üretimlerinde süreç israflarının (process waste) meydana geldiği tespit edilmiştir. Bununla beraber firmalar tarafından yapım süreçlerini analiz etme ve iyileştirme noktasında herhangi bir bilimsel yöntem veya araç kullanılmadığı gözlemlenmiştir. Buradan hareketle, Türkiye'de ahşap konut üretimlerini saha dışı inşaat yöntemleriyle gerçekleştiren firmalar için özelleştirilmiş bir süreç iyileştirme modelinin; bu alandaki verimsizliklerin giderilmesi, üretkenliğin artması ve genel olarak Türkiye ahşap yapı sektörünün gelişmesi noktasında faydalı olacağı düşünülmüştür. Tez çalışmasının birincil amacı Türkiye ahşap yapı sektöründe üretimlerini saha dışı inşaat yöntemleriyle gerçekleştirmeyi hedefleyen ahşap konut üreticisi firmalara yönelik yalın inşaat tabanlı süreç iyileştirme modeli geliştirmektir. İkincil amacı saha dışı inşaat yöntemleriyle ahşap konut üreten firmaların yapım süreçlerindeki temel verimsizlikleri ve sorunları tespit etmektir. Üçüncü amacı ise Türkiye yapı sektöründe saha dışı inşaat yöntemleriyle ahşap konut üretimi faaliyetlerinin genel durumunu ortaya koyabilmektir. Araştırma kapsamında öncelikle ahşap konut yapı ve inşaat sistemleri ile dünyada ve Türkiye'de ahşap konut sektörünün durumuyla ilgili literatür incelemesi yapılmıştır. Ardından ahşap konut üretim süreçlerinin iyileştirilmesine yönelik literatürde yer alan çalışmalar ve modeller incelenmiştir. Bu araştırmalar sonucunda saha dışı yöntemlerle ahşap konut üretimiyle ilgili uluslararası literatürde ve kurumlarda yaygın teorik yaklaşım olarak 'Yalın İnşaat'ın (lean construction) kullanıldığı görülmüştür. İmalat sektörü temelli bir süreç iyileştirme yaklaşımı olan Yalın inşaatın, Türk ahşap konut firmalarının endüstriyel üretime geçişi için de itici bir etki sağlayacağı düşüncesiyle araştırmanın kavramsal zemininde yer almasına karar verilmiştir. Sonrasında literatür çalışmasından elde edilen bilgiler ışığında Türkiye'de yüksek ön imalat değeriyle ahşap konut üretimi yapan firmalar belirlenmiş ve firmalardan bir kısmıyla ön görüşmeler yapılarak sektördeki mevcut uygulamalar ve sorunlar tespit edilmiştir. Daha sonra ön görüşmelerden elde edilen bulgular ve bu bulguların literatürden elde edilen bilgiler ile karşılaştırılması sonucunda sektördeki firmaların yapım süreçlerini iyileştirmeye yönelik yalın inşaat tabanlı taslak model geliştirilmiştir. Ardından modelin uygulanabilir düzeyde bir olgunluğa ve detaylılığa kavuşabilmesi için firmalarla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Derinlemesine görüşmelerden elde edilen bulguların değerlendirilmesi sonucunda Türkiye ahşap konut sektöründeki firmalara yönelik yalın inşaat tabanlı yapım süreçlerini iyileştirme modeli oluşturulmuştur. Yalın inşaat araçlarının sektördeki firmaların yapısına özgü bir şekilde uyarlanarak bir araya getirilmesiyle oluşturulan model; incelenecek yapım sürecinin seçimi, verilerin toplanması, israfların tespiti, israfların analizi ve iyileştirme önerilerinin belirlenmesi ana aşamalarını içermektedir. Modelde ifade edilen adımlar takip edildiği takdirde, iyileştirilmek istenen süreçlerde oluşan israflar tespit edilip, yalın israf kategorileri altında kök-neden analizi yapılabilmektedir. Bu sayede firmalar israfa yol açan nedenleri tespit edebilmekte ve yapım süreçlerini iyileştirme önerilerini belirleyebilmektedir. Önerilen modelin yapım süreçlerinin iyileştirilmesi noktasında çözüm üretebileceği vaka çalışması üzerinden ortaya konmaya çalışılmıştır. Modelin uygulandığı çalışma sonucunda; incelenen inşaat faaliyetinin tüm ana ve alt süreçleri tanımlanmış ve meydana gelen süreç israfları nicel olarak belirlenmiştir. İsrafların hangi süreçte, hangi oranda oluştuğu da tespit edilmiştir. Bununla beraber israfların kök nedenleri ve etkileri de ortaya çıkarılmıştır. Böylece yapım süreçlerinde oluşan israfların giderilebilmesi yönünde atılacak adımlar belirlenebilmiştir. Ahşap konut sektöründeki firmaların basit ve düşük maliyetli çözüm önerilerine ihtiyacı olduğu ortadadır. Geliştirilen modelin yapım süreçlerindeki sorunların tespit edilmesi ve genel olarak süreçlerin iyileştirilmesi için faydalı olacağı düşünülmektedir. Ayrıca yapılan bu çalışmanın alanda yapılacak ileriki çalışmalar için de bir kaynak oluşturması hedeflenmiştir. Anahtar Kelimeler: Ahşap Yapım Sistemleri, Ahşap Konut Sektörü, Saha Dışı İnşaat, Yalın İnşaat, Süreç İyileştirme