Türkiye'de Araştırma-Geliştirme (Ar-Ge) harcamalarının ihracat, ithalat ve iktisadi büyüme üzerindeki etkilerinin analizi (1990-2019 dönemi)

Araştırma-Geliştirme (Ar-Ge) çalışmaları bir ülkenin 21.yüzyılda reel üretimin ve sürdürülebilir refah artışında başarı için en önemli unsurlardan biridir. Çalışmanın temel amacı, Türkiye'de Ar-Ge faaliyetlerinin ihracat, ithalat ve iktisadi büyüme üzerindeki etkilerinin analiz edilmesidir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde ekonomik büyüme ve kalkınma teorileri, Ar-Ge ve inovasyon ile ekonomik büyüme ve kalkınma arasındaki ilişkiler, ikinci bölümde dünyada ve Türkiye'de Ar-Ge literatürü, üçüncü bölümde Türkiye'nin 1990 – 2019 arasındaki dönemine ait, Ar-Ge harcamaları, GSYİH, ihracat miktarı, ithalat miktarı, patent başvuru sayısı ve Ar-Ge personel sayısı olmak üzere altı değişkenin verileri kullanılmış, bu verilerle Türkiye'nin Ar-Ge harcamalarının ihracat, ithalat ve ekonomik büyüme üzerindeki etkileri Vektör Otoregresyon (VAR) ve Vektör Hata Düzeltme (VHD) modelleriyle analiz edilmiştir. Ampirik analiz neticesinde; Ar-Ge harcamalarında %1 artışın GSYİH'yı %0,59 azalttığı, ihracat miktarında %1 artışın GSYİH'yı %5,53 artırdığı, ithalatta %1 artışın GSYİH'yı %3,59 azalttığı, patent başvuru sayısında %1 artışın GSYİH'yı %1,88 artırdığı tespit edilmiştir. Granger Nedensellik Analizi sonucunda; %5 anlamlılık düzeyinde, ihracat tutarı (LOGİHRAC) değişkeni ile Ar Ge harcamaları, GSYİH, ithalat tutarı ve Ar-Ge personel sayısı arasında nedensellik ilişkisi olduğu, ayrıca patent başvuru sayısı ile GSYİH ve ihracat tutarı arasında da nedensellik bulunduğu, diğer değişkenler arasında ise Granger testi açısından nedensellik olmadığı tespit edilmiştir. Diğer bir deyişle, ihracat miktarı (LOGİHRAC), Ar-Ge harcamalarının, GSYİH'nin, ithalat tutarının ve Ar-Ge personel sayısının Granger nedenidir. Ayrıca GSYİH patent başvuru sayısının, patent başvuru sayısı da ihracat tutarının Granger nedenidir.