Türkiye-Avrupa Birliği geri kabul anlaşması ve vize muafiyeti süreci

Düzensiz göçle mücadelede kaynak, transit ve hedef ülkeler için önemli bir fonksiyona sahip olan geri kabul anlaşmaları sınır yönetimi, göç mevzuatının geliştirilmesi, ülkeler arası işbirliğinin artırılması gibi konularda önemli kabul edilmektedir. Temelde istikrarsızlıkların yaşandığı ülkelerden kitlesel akınlarla veya umut tacirleri vasıtasıyla bireysel olarak ülkelerinden ayrılan ve bir şekilde Türkiye'ye ulaşan ve nihai hedef olarak Avrupa ülkelerinde yaşamayı hedefleyen insanların sayısının her geçen gün artması Avrupa ülkelerinde endişeyle karşılanmıştır. Bu göç hareketliliğine ek olarak 2011 yılı sonrası Suriye'de yaşanılan olaylar nedeniyle başlayan kitlesel göç akınları ilk aşamada Türkiye başta olmak üzere Suriye'ye komşu ülkelere ve akabinde Avrupa ülkelerine yönelmiştir. Özellikle 2013 yılından itibaren artan bir ivmeyle Türkiye üzerinden Yunanistan bağlantılı olarak Avrupa ülkelerine geçişlerin artması ise Avrupa ülkelerince önlenmesi ve kontrol edilmesi gereken insani krizi ortaya çıkarmıştır. Bu koşullar altında, Türkiye ile müzakere edilen geri kabul anlaşması önemini artırmış ve Türk vatandaşları için vize muafiyeti ve göçmen krizi sürecinde Türkiye'ye maddi destek sağlanması koşullarıyla Türkiye-AB Geri Kabul Anlaşması 13 Aralık 2013'te imzalanarak, 1 Ekim 2014'te yürürlüğe girmiştir. Türkiye-AB ilişkilerinde Geri Kabul Anlaşması ve bununla ilişkilendirilen Türk vatandaşlarına Avrupa ülkelerine seyahatlerinde vize muafiyeti tanınması son dönem tartışmalarının ana gündem maddesi olmuştur. Bu süreç temelde teknik mevzuata dayalı düzenlemelerle ilerlerken zamanla değişen Türkiye-AB siyasi ilişkileri nedeniyle daha zorlu bir hale dönüşmüştür. 2015 yılından bu yana Türkiye ve AB ülkelerinde yaşanılan siyasal dönüşüm ve fikirsel ayrılıklar nedeniyle anılan süreç hedeflenen sürede tamamlanamamıştır. Vize muafiyeti sağlanması konusunda planlanan sürenin uzaması ve sürecin giderek siyasi düzleme itilmesi geri kabul anlaşmasının üçüncü ülke vatandaşları ve vatansızlar için uygulanabilirliğini engellemiştir. Ancak, 18 Mart 2016 tarihinde varılan Türkiye-AB Mutabakatı ile Avrupa'ya yönelen kitlesel akınların önlenmesi için bir program belirlenmiştir. Türkiye-Yunanistan Geri Kabul Anlaşması ve Mutabakat çerçevesinde sınırlarda güvenlik önlemlerinin artırılması Türkiye'nin Avrupa Birliği tarafından güvenli ülke ilan edilmesi gibi önlemler, Türkiye üzerinden Avrupa'ya yönelen göç akınlarının kontrol altına alınmasına yetmiştir. Güncel düzlemde, vize muafiyeti süreci ve geri kabul anlaşması bağlamında tarafların sorumlulukları devam etmektedir. Buna rağmen, vize muafiyeti sürecinin politik düzleme itilmesi, ortak çıkarların farklılaştığı atmosferde ilişkilerin geleceğine farklı bir soluk katmaktadır. Anahtar Kelimeler: Geri Kabul Anlaşması, Geri Gönderme, Vize Muafiyeti, Düzensiz Göçle Mücadele,Uluslararası Göç Hukuku.