Türkiye ve avrupa Birliği üyesi ülkelerin üretim yapılarının girdi-çıktı analizi ve benzeşme testleri yöntemiyle karşılaştırılması

Bir ülkenin mal ve hizmet üreten sektörlerinin diğer sektörler ve nihai taleple olan ilişkileri, o ülkenin mevcut ve hedeflenen ekonomik yapısının temel belirleyici unsurlarıdır. Bu nedenle, ekonomik yapının analizinde tek bir sektör ya da sektör demetleri yerine tüm sektörlerin birbirleri ile etkileşimlerini de dikkate alan analizler, daha bütüncül ve kapsayıcı olacaktır. Girdi-Çıktı analizi, sektörlerin karşılıklı bağımlılıklarını ve etkileşimlerini dikkate alması bakımından yapısal analiz için kullanılabilecek en detaylı analizleri yapmaya olanak sağlamaktadır. Tezde, 2002 yılı Girdi-Çıktı tablosu kullanılarak Türkiye ekonomisi tüm doğrudan, toplam ve kısmî bağlantı katsayıları yardımıyla analiz edilmiştir. Ayrıca, Türkiye ve Avrupa Birliği üyesi 22 ülke ekonomileri 33 sektörde toplulaştırılmış Girdi-Çıktı tabloları yardımıyla karşılaştırılmış ve anahtar sektörler belirlenmiştir. Türkiye ekonomisinde, Hirschman'ın tanımlamasına göre anahtar sektör niteliği taşıyan onbir sektör bulunmakta iken Rasmussen kategorilerine göre anahtar sektör sayısı beştir. Sanayinin ekonomik faaliyetler içindeki payı açısından AB ülkeleri ile benzeşen, hatta gelişmiş ülkelerin çoğundan yüksek oranda sanayileşme düzeyinde olan Türkiye ekonomisi, üretimin teknolojik yapısı ekseninde bakıldığında AB ülkeleri arasında kendisine son sıralarda yer bulabilmektedir. Tezde yer verilen önemli katsayılar yaklaşımı ile sektörlerin üretim zincirinin belirlenmesi, birbirleriyle bağımlılıkları ve birinin öne çıkması halinde geliştirilmesi gereken diğer sektörler, katma değerin ve katma değer zincirinin seyri ve karşılıklı etkileşimleri de içerecek olan sektörel planlamada kritik bilgiler sağlanabilecektir. Önemli katsayılar yaklaşımı kullanılarak Türkiye, Almanya ve Romanya ekonomilerinin yapılarının görüntüsü elde edilmiştir. Ayrıca, tekstil sektörü için bir örnek uygulama yapılarak, sektörde yaratılan katma değer zincirinde önemli ölçüde yer alan diğer sektörler ve onların bağımlılık ilişkilerinin bir akış çizelgesi şeklinde gösterilebilmesi de sağlanmıştır. Türkiye ile AB üyesi 22 ülkenin üretim yapılarının karşılaştırılması ve benzeşmelerinin araştırılmasında; Leontief benzeşme testi, Wilcoxon testi, Spearman korelasyon testi, teknoloji matrislerinin korelasyonları ve önemli katsayılar yaklaşımı teknikleri kullanılarak ülkelerin yapısal benzerlikleri araştırılmıştır. Anahtar Sözcükler 1. Girdi-Çıktı Analizi 2. Yapısal Analiz 3. Sektörel EtkileĢim 4. Yapısal BenzeĢme 5. Önemli Katsayılar YaklaĢımı