Türkiye'de bölgelerarası enflasyon ve gelir yakınsaması

Bu çalışmada; Türkiye'de istatistiki bölge birimlerine (İBBS) göre Düzey 2'de yer alan 26 bölge için bölgeler arasında enflasyon yakınsamasının varlığı; 2004:M01-2016:M12 dönemi aylık verileri kullanılarak 6 farklı modelle, enflasyonun bölgeler arası gelir yakınsaması üzerindeki etkileri ve bölgeler arası gelir yakınsaması hipotezinin geçerliliği;2004-2016 dönemi yıllık verileri kullanılarak 22 farklı model yardımıyla, mutlak β (beta) yakınsama, koşullu β yakınsama, σ (sigma) yakınsama ve varyasyon (değişim) katsayısı yaklaşımlarıyla analiz edilmiştir. Serilerin durağanlığı;Levin, Lin, Chu (2002), Im, Pesaran ve Shin (2003) ve Hadri (2000) panel birim kök testleriyle sınanmış ve serilerin I(1) oldukları görülmüştür. Seriler arasında nedensellik ilişkilerinin varlığı; Granger (1969) ve Dumitrescu ve Hurlin (2012) panel nedensellik testleriyle incelenmiştir. Modellerde yer alan seriler arasında eşbütünleşme ilişkisinin varlığı Kao (1999) panel eşbütünleşme testiyle sınanmıştır. Modellerde yer alan eşbütünleşme katsayıları PDOLS yöntemiyle tahmin edilmiştir. Analiz sonucunda Türkiye'de 2004-2016 döneminde enflasyon konusunda mutlak yakınsama ve koşullu yakınsama hipotezlerinin geçerli olmadığı görülmüştür. Fiyatlar genel düzeyi noktasında bölgeler arasında düşük hızlı bir ayrışma söz konusudur. Enflasyon için yapılan sigma yakınsama ve varyasyon katsayısı yaklaşımlarına göre de 2004-2016 döneminde Türkiye'de bölgeler arasında enflasyon yakınsaması değil, düşük hızlı bir enflasyon ıraksaması durumunun söz konusu olduğu görülmüştür. Ayrıca ilgili bölgenin Ülkenin Batı kesimimde yer alıp almaması, ortalama sıcaklık, yağış miktarı, karın yerde kalış süresi ve petrol fiyatlarının, enflasyonun birer belirleyicisi olduğu ve bu değişkenlerin enflasyon ıraksama hızı üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Gelir yakınsamasının varlığını incelemek için yapılan analizlerde; mutlak β yakınsaması hipotezinin geçerli olmadığı, koşullu β yakınsamasının ise bazı modellerde geçerli, bazı modellerde geçersiz olduğu görülmüştür. Yakınsamanın olduğu modellerde yakınsama hızının, ıraksamanın olduğu modellerde de ıraksama hızının düşük olduğu tespit edilmiştir. Modellerin detayına bakıldığında; Doğu-Batı bölgesel kukla değişkenin istatistiksel olarak anlamsız olduğu ama gelir ıraksaması hızını bir miktar düşürdüğü görülmüştür. Fiyatlar genel düzeyi değişkenin katsayısı istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş ve bu modelde koşullu β yakınsama hipotezinin geçerli olduğu tespit edilmiştir. Yakınsama hızı da oldukça yüksektir. Bu sonuçtan hareketle Türkiye'de 2004-2016 döneminde bölgeler arası enflasyon ıraksamasının, gelir yakınsamasını olumlu yönde etkilediği söylenebilir. Türkiye'de 2004-2016 döneminde bölgeler açısından, kişi başına düşen milli gelir noktasında bir yakınsama yaşanmıştır. Alt dönemler itibariyle bakıldığında; 2004 yılı başından, 2005 yılı Ağustos ayına kadar düşük hızlı bir gelir yakınsaması yaşandığı, bu tarihten 2007 Eylül'üne kadar gelir ıraksaması yaşandığı, küresel ekonomik krizin gün yüzüne çıktığı Eylül 2008'den itibaren gelir yakınsamasının hızlandığı, ekonominin sırasıyla %8.9 ve %11.1 büyüdüğü 2010-2011'de yıllarında gelir ıraksamasının başladığı, cari işlemler açığını azaltmak için daraltıcı para politikası uygulanan ve ekonomik büyümenin %4.8'e gerilediği 2012 yılında tekrar gelir yakınsamasının yaşandığı, ekonomik büyümenin görece ivme kazandığı 2013-2014 döneminde gelir ıraksamasının başladığı, yurtiçinde yaşanan siyasi gelişmeler ve FED'in daraltıcı para politikası uygulamaya başladığı 2015-2016 döneminde ise tekrar gelir yakınsamasının yaşandığı görülmüştür. Bu durumda genel olarak Türkiye'de ekonomik büyümenin hızlandığı dönemlerde gelir ıraksaması, ekonomik büyümenin düştüğü dönemlerdeyse gelir yakınsamasının yaşandığı söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Bölgesel Enflasyon Yakınsaması, Bölgesel Gelir Yakınsaması, Bölgesel Enflasyonun Belirleyicileri, Bölgesel Gelir Yakınsamasın Belirleyicileri.