Türkiye-Bulgaristan siyasi ilişkileri (1919-1950)

Bulgaristan, tarihsel süreç içerisinde Osmanlı Devleti'nin temellerinin atıldığı Balkan Yarımadası'nda yer alması sebebiyle Osmanlı Devleti açısından ne kadar önem arz ediyorsa Türkiye Cumhuriyeti içinde o derece önem arz etmektedir. Türkiye'nin Bulgaristan'a bu derece önem atfetmesinin sebeplerinin başında, Anadolu'nun Batı medeniyetine açılan kapısı mahiyetinde sınır komşusu olması gelmektedir. Bunun yanı sıra Bulgaristan'ın nüfusu içerisinde barındırdığı önemli miktarda Türk azınlığın olması da ayrı bir öneme sahiptir. Topraklarının bir kısmı Avrupa kıtasında olan Türkiye'nin batı ile bağlantısını sağlayan bir köprü niteliğinde olan Bulgaristan, Türkiye Cumhuriyeti için komşuları içerisinde önem sırasında ilk sıralarda yer almaktadır. Bu çalışmada, Türkiye için bu derece önem arz eden Bulgaristan'ın, Türkiye'nin kuruluş sürecinden (Milli Mücadele) başlanarak "Tek Parti İktidarı" olarak adlandırdığımız 1950'li yıllara kadar olan dönemde Türkiye Cumhuriyeti ile kurmuş olduğu siyasi ilişkiler ele alınmıştır. Devletler dış politikada takip edecekleri siyaseti belirlerken küresel dünya sisteminden ayrı bir şekilde hareket etmezler. Devletlerarası kurulacak siyasi ilişkilerde belirleyici faktör her zaman iki ülke arasındaki dostane tutum olmuştur. Bu bağlamda Türkiye Cumhuriyeti ve Bulgaristan'da bu sisteme dâhil olabilmek adına aralarında bir dostluk ilişkisi tesis etmek için çaba harcamışlardır. Bu ilişkinin temellerinin atıldığı Türkiye'nin Kurtuluş Savaşı'nı yaptığı dönemde Bulgaristan'ın bu savaşa verdiği maddi ve manevi destek Türk-Bulgar ilişkileri açısından ilk adım olmuştur. Özellikle iki ülke halklarının Trakya bölgesinde Yunan işgal kuvvetlerine karşı yaptıkları ortak savunma Türk Kurtuluş Savaşı'nın kazanılması noktasında büyük önem arz etmektedir. Bu nedenle Bulgaristan, Türkiye'nin bağımsızlığını kazandıktan sonra Mustafa Kemal Paşa'nın liderliği döneminde imzalanan Türk-Bulgar Dostluk Antlaşması ve bölgesel barış adına yapılan Balkan Paktı gibi ittifaklar sonucunda dostluğun tesis edildiği ilk devletlerden olmuştur. İlerleyen yıllarda uluslararası siyasette ortaya çıkan, İkinci Dünya Savaşı gibi bir takım gelişmeler sonucunda bütün Dünya devletlerinin dâhil olduğu bloklaşma sistemine Türkiye ve Bulgaristan'da dâhil olmuştur. Türkiye'nin Batı Bloğu, Bulgaristan'ın ise Doğu Bloğu içerisinde yer alması sebebi ile kurulan dostluk ilişkileri zayıflamıştır. Ancak bu gergin dönemde iki devlette birbirlerine karşı yapılacak bir savaşa fiili olarak dâhil olmamak için Türk-Bulgar Saldırmazlık Paktı gibi mukavelelere imza atmışlardır. Birinci elden tarih kaynakları olan arşiv belgelerinin bel kemiğini oluşturduğu bu çalışmamızda, tarih yazımının usul ve kaidelerine bağlı olarak yapılan incelemeler sonucunda; Bulgaristan'ın, Türkiye'nin Birinci Dünya Savaşı sonunda İtilaf Devletleri tarafından uğramış olduğu işgalden kurtulma mücadelesinde maddi ve manevi yardım gördüğü devletler içerisinde ilk sıralarda yer aldığı tespit edilmiştir. Bu münasebetle devam eden yıllarda iki ülke arasındaki dostluk ilişkilerinin düzenli olarak gelişim gösterdiği fakat İkinci Dünya Savaşı'nın getirmiş olduğu kutuplaşma sürecinde farklı kutuplarda yer almaları sebebiyle Türkiye-Bulgaristan ilişkilerde zayıflama yaşandığı gözlemlenmiştir.