Zihinsel engelli bireyi olan ailelerin dışlanma pratikleri: Bitlis ili örneği

Bu çalışmada Bitlis ili özelinde, zihinsel engelli bireye sahip olan ailelerin maruz kaldığı toplumsal dışlanma pratikleri sosyolojik açıdan analiz edilmektedir. Zihinsel engelli bireylerin yalnızca bireysel değil, aynı zamanda aile düzeyinde de çeşitli sosyal, kültürel ve ekonomik zorluklara neden olduğu göz önünde bulundurulduğunda; bu ailelerin karşılaştığı dışlayıcı tutumların ve mekanizmaların anlaşılması büyük önem arz etmektedir. Araştırma kapsamında, ailelerin yaşadığı dışlanma deneyimlerinin yanı sıra bu süreçle başa çıkma biçimleri de incelenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi tercih edilmiş ve veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, Bitlis ilinde yaşayan zihinsel engelli bireye sahip aileler; örneklemini ise bu evrenden seçilen 17 katılımcı oluşturmuştur. Görüşmelerden elde edilen veriler tematik analiz tekniği ile değerlendirilmiştir. Yapılan çalışma sonucunda, zihinsel engelli bireye sahip ailelerin büyük çoğunluğunun toplumsal yaşamdan dışlandığı, akraba ve komşu çevresiyle ilişkilerinde kopmalar yaşadığı ve sosyal etiketlenmeye maruz kaldığı belirlenmiştir. Aileler, çevreden gelen olumsuz bakışlar ve söylemler karşısında zamanla içe kapanmakta, mahcubiyet ve değersizlik gibi duygular yaşamaktadır. Ayrıca aile bireylerinin sosyal hayata katılımının azalması, ekonomik yüklerin artması ve bakım sorumluluğunun çoğunlukla anneler üzerinde yoğunlaşması da gözlemlenmiştir. Bununla birlikte, bazı ailelerin dini inançlar, kadere bağlama ve dayanışma ilişkileri gibi mekanizmalarla dışlanmayla başa çıkmaya çalıştığı tespit edilmiştir. Araştırma bulguları, zihinsel engelli bireye sahip ailelerin yalnızca bireysel değil, aynı zamanda yapısal ve toplumsal dışlanmalara maruz kaldığını da ortaya koymaktadır.