Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Cerideleri'nde (1920-1924) saltanat ve hilafet aleyhinde düşünce ve görüşler

Saltanat ve Hilafetin kaldırılması Yeni Türk Devleti'nin kuruluşu ve kuruluş felsefesine uygun ilerleme aşamasında temel taşlardandır. Her iki makamda gerçekleştirilen köklü değişim Türkiye'nin laik olma yolunda attığı kararlı ve tutarlı adımdır. Türklerin tarih sahnesinde görülmelerinden itibaren saltanat sistemine dayanan yönetim sistemleri bazı değişikliklere rağmen bir gelenek olarak Osmanlı Devleti'nin yıkılışına kadar sürdürülmüştür. Taht mücadelelerine, dolayısıyla iç karışıklığa neden olan saltanat sistemi son dönemlerinde çağa ayak uydurmaktan uzaklaşmıştır. Diğer yandan Hilafet makamı, İslam dini içerisinde vücut bulmuş bir müessesedir. Bu bakımdan hilafetin kaldırılması yalnız Türkiye Cumhuriyeti Devleti'ni ilgilendiren bir tarihi gelişme değildir.Saltanat ve Hilafet makamlarının kaldırılması kolayca kabul edilen kararlardan olmamıştır. Bu kararların alınması belirli bir sürecin, olgunlaşma döneminin ve kararlı bir liderin yoğun çabasının sonucudur. Bu süreç Milli Mücadele'nin başlamasıyla paralellik göstermektedir. Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşlarının başlattığı bu dava, İtilaf Devletleri yanında yer almayı tercih eden, kurtuluşu bu yolda arayan Osmanlı padişahını ve İstanbul Hükümeti'ni hoşnut etmemiş; dolayısıyla hem Osmanlı yöneticilerine hem de İtilaf güçlerine karşı mücadele edilmiştir. Milli mücadelecilerin her geçen gün elde ettikleri başarılara köstek olan Padişah en büyük zararı kendine ve bulunduğu makama vermiştir. Kurtuluşu gerçekleştiren önderler aynı zamanda yeni filizlenen devletin liderleri olmuşlardır. Yeni Türk Devleti kurulurken asırlardır süren ve kötü idare edilen saltanat kendine bu yeni yönetimde yer bulamamıştır. Hilafet makamı da gecikmeli olarak aynı akıbeti yaşamıştır. Asırların verdiği alışkanlık, bazı çevrelerin saltanat idaresinden kopamamalarına neden olmuştur. Bu yüzden saltanatın kaldırılması sonrasında yeni çabalarla bu sistemi yeniden diriltmeye kalkışmışlardır. Meclis içerisinde bu faaliyetleri yürüten milletvekillerine en büyük desteği İstanbul basını vermiştir. Hilafet makamını çeşitli emellerine alet etmek isteyenler, makamda bulunan hanedan üyelerinin de saltanat niyetinde olmaları, Türkiye'nin geleceğini tehlikeye attığından Gazi Mustafa Kemal Paşa ve fikir arkadaşları bu makamı kaldırma kararı vermiş ve Meclis'te gereken desteği görmüşlerdir.Bu iki makama olan antipati süreç içerisinde olgunlaşmıştır. Meclisin ilk açıldığı tarihlerde belirlenen temel hedef saltanat ve hilafet makamlarının kurtuluşudur. 1920-1924 yılları arasında başlangıçta ifade edilen bu hedeflerin aksine gelişmeler yaşanmıştır.Anahtar Kelimeler: Türkiye Büyük Millet Meclisi, Saltanat, Hilafet, Saltanatın Kaldırılması, Hilafetin Kaldırılması, Mustafa Kemal Paşa.