Türkiye'de cari açık üzerine uygulanan iktisadi politika araçlarının etkileri

Türkiye'nin dünya ekonomisiyle bütünleşme süreci, 24 Ocak Kararları çerçevesinde, 1980 yılından itibaren devam etmektedir. Dışa açık, liberal ekonomi politikalarının uygulandığı bu süreçte, cari açıklar önceki dönemlere göre yüksek oranda artışlar göstermiş ve ekonomik kriz dönemleri dışında, süreklilik kazanmıştır. Cari açıktaki yükselme, sadece dış dengesizliğin değil, iç dengenin sağlanması ve korunmasına yönelik politikaları da etkilemiştir. Bu kapsamda, gerek politika yapıcılar ve uygulayıcılar tarafından, gerekse iktisat yazınında, cari açığın nedenleri ve sürdürülebilirliliği konusunda tartışmalar devam etmektedir.Dışa açık bir ekonomide, cari açık ve iktisadi politika araçları arasındaki ilişkiler çok kapsamlıdır. Uygulanmakta olan iktisadi politikaların sonuçları, cari açığın oluşmasına neden olabileceği gibi, cari açığın giderilmesi amacı da iktisadi politikaları şekillendirebilmektedir. Bu çerçevede, çalışmanın amacı iktisadi politika araçları ve cari açık arasındaki ilişkileri belirleyebilmek ve cari açığın önlenmesine yönelik iktisadi politika araçlarını öngörebilmektir.Çalışmanın ilk bölümünde, cari açık ve nedenleri tanımlanmış, 1980 yılından günümüze cari açıktaki gelişmeler, temel bazı makro göstergeler ile incelenmiştir. İkinci bölümde iktisat politikasının temel unsurları ve dış dengenin sağlanmasına yönelik iktisadi yaklaşımlar değerlendirilmiş, yazın taraması yapılmıştır. Üçüncü bölümde, çalışmanın amacı, önemi ve kullanılan değişkenlere yönelik bilgiler sunulmuş, daha sonra kullanılan yöntem kuramsal olarak tanımlanmıştır.Uygulama aşaması, Türkiye'de 1987:1?2007:3 dönemine ait çeyrek yıllık verilerle, Vektör Otoregresif Model (VAR: Vector Autoregressive Model) analizi uygulanarak yürütülmüştür. VAR analizi, değişkenler arasındaki ilişkilerin çok yönlü öngörülmesini sağladığı için tercih edilmiştir. Analizler, E-wievs 6 paket programı ile yapılmıştır. Uygulama sonuçları, nedensellik ilişkisi çerçevesinde, değişkenler arasındaki ilişkilerin dinamik yapısı, varyans ayrıştırması ve etki-tepki fonksiyonları ile belirlenmiştir.Çalışma sonuçları, cari açığın, geçmiş dönemdeki cari açıklardan pozitif yönde etkilendiğini ortaya koymuştur. Bu sonuç, Türkiye'de cari açığın kronik bir yapı kazandığı yönündeki tartışmaları destekler niteliktedir. Bununla birlikte, reel döviz kuru, yurtiçi büyüme hızı ve dışa açıklık oranı, Granger anlamında cari açığın nedenidir. Belirtilen değişkenlerdeki artış, cari açığı olumsuz etkilemektedir. Cari açıktan reel döviz kuru, yurtiçi büyüme hızı ve dışa açıklık orana doğru istatistiki olarak anlamlı nedensellik ilişkisi bulunmamaktadır. Diğer yandan, cari açığın Granger anlamında nedeni olduğu değişkenler M2Y, iç borçlanma ve ithalat vergilerinin toplam ithalatı karşılama oranıdır. Uygulama sonuçlarında ayrıca, cari açık ve öteki değişkenler arasındaki istatistiki olarak anlamlı olan ilişkiler, etki-tepki ve varyans ayrıştırması analizleri çerçevesinde yorumlanmıştır.Anahtar kelimeler: Cari Açık, İktisat Politikası, Türkiye Ekonomisi, VAR Analizi, Granger Nedenselliği, Dinamik Analiz.