Türkiye Cumhuriyeti'nde Musevilerin yurtiçi ve yurtdışına toplu göçleri

29 Ekim 1923'te Türkiye Cumhuriyeti kurulduğunda Türkiye'deki Musevi nüfusun kaç kişi olduğuna dair resmi devlet istatistiği bulunmamaktadır. Ancak 1927 yılına gelindiğinde yapılan ilk resmi nüfus sayımına göre Türkiye genelinde ikamet eden Musevi nüfus toplam 81.872 kişi olarak tespit edilmiştir. Bu nüfus 1935 yılında 78.730'a ve 1945 yılında 76.965'e gerilemiştir. Sonraki süreçte Musevi nüfusun azalmasına sebep olan asıl olay 1948'de İsrail devletinin kurulması olmuştur. Bu tarihten sonraki birkaç yıl içerisinde Musevilerin büyük bir kısmı Türkiye'den İsrail'e göç etmişlerdir. Nihayetinde 1955 yılına gelindiğinde Musevi nüfus 45.995 kişiye inmiştir. Dolayısıyla 1945 ve 1955 sayımları arasında geçen on yıllık sürede Musevi nüfusta 30.970 kişilik azalma olmuştur. Bu ilk büyük göç dalgasından sonra İsrail'e yapılan göçler günümüze kadar aralıklarla devam etmiştir. Bu çalışmada bilhassa göç sürecinin Musevi nüfusun yoğun olduğu illerde nasıl ve hangi sebeplerle gerçekleştiği üzerinde durulmaya çalışıldı. Ayrıca yine bu süreçte Türkiye'deki görece küçük şehir ve kasabalarda yaşayan Musevilerden, İstanbul, İzmir ve Adana gibi büyük şehirlere doğru göç edenler de olmuştur. Bu iç göçleri de elde edebildiğimiz bilgiler doğrultusunda anlatmaya çalıştık. Çalışmada esas olarak göçlerle doğrudan bağlantı kurulabilen yerel ve genel ölçekli sosyal-siyasi-tarihi olaylar üzerinde durulmuştur. Arşiv belgeleri yetersiz olduğundan dolayı ana kaynak olarak Türk ve Musevi basını kullanılmıştır.