Conscientious objection in Turkey: Investigation of the possibility of defining the concept as a general objection category

Vicdani ret, Türk literatürüne 1990 yılında zorunlu askerliğin reddi bağlamında girmiştir. O tarihten bu yana vicdani retçilerin itirazlarının nedenleri çeşitlendi. Akademik literatürde vicdani ret kavramının dar ve geniş olmak üzere iki tanımı vardır. İlk tanıma göre vicdani ret, zorunlu askerliğin reddidir. Geniş tanım, bir failin çeşitli nedenlerle bir kurala, ilkeye veya sosyal norma uymaya itiraz etmesi olarak özetlenebilir. Genel bir itiraz kategorisi olarak vicdani ret, literatürde sivil itaatsizlikle karşılaştırmalı olarak kavramsallaştırılmaktadır. Vicdani ret, kişisel muafiyet elde etmeye yönelik ahlaki bir reddiye olarak kavramsallaştırılırken, sivil itaatsizlik, kanunun değiştirilmesi/revize edilmesi/ilga edilmesiamacıyla bir kolektivite tarafından yasanın ihlal edilmesi biçiminde ortaya çıkan politik bir eylem olarak değerlendirilmektedir. Türkiye literatüründe vicdani ret çalışmaları kavramın dar tanımıyla sınırlı tutulmuş; konu vatandaşlık, militarizm, aktörler ve hukuk bağlamında ele alınmıştır. Bu tez, kavramla ilgili Türkçe literatürdeki yaklaşımın sınırlılığı sorununu ele almaktadır. Bu bağlamda vicdani reddin zorunlu askerliğin reddiyle sınırlı olmayan genel bir ret kategorisi olarak kavramsallaştırılıp kavramsallaştırılamayacağı analiz edilmektedir. Çalışmada iki yöntem kullanılmıştır: 1991-1994 yılları arasında İzmir'de içinde vicdani retçilerin de olduğu anarşist bir grup tarafından yayınlanan, vicdani reddin sıklıkla tartışıldığı Amargi dergisinin içerik analizi ve vicdani retçilerle yapılan yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler. Sonuç bölümünde ise kavramın askerliği reddeden vicdani retçiler tarafından bile daha geniş bir bağlamda ele alındığı savunulmaktadır.